[1]: libertate libertates P1 unde lib. ⟨is⟩ ex hoc Mommsen: lib. is hoc Bake (del. ex)
[2]: autem vero k
[3]: qua quoniam qua Halm
[4]: eorum susp. Landgraf (cf. § 144): reorum Stangl: amicorum Weidner: meorum coni. Mueller
[5]: ut supplevi, a librario aliquo, ut videtur, omissum, qui illud uti (VTIIS) male post vocabulum cogor iterari opinatus est (Cl. Qu. iii. 266)
[6]: nam neque ut Madv. ita G2: nãq: (= namque) P: nam qui BΣ: numquam H: neque k
[7]: ullius P rell. praeter Hwks (ullus: et ita Madv. edd.)
[8]: laudanda est Halm: laudandans P1 laudanda rell.
[9]: quae me om. P1: quam mea inflammata Halm: quam illa quae inflammata G
[10]: ab ut Halm ita Hk: a PB corr. ex ad, k
[11]: haec P: hae P corr., BHGk
[12]: Duobus gravissimis PBΣ: duobus his grav. k all.
[13]: ac plenissimis suppl. K. Busche (cf. § 130, Cael. § 63 a viris honestissimis ac plenissimis dignitatis): gravissimis summae antiquitatis Momms.: gravissimis antiquae severitatis Eberhard: gravissimae antiq. dett., ed. V. Cf. Vat. § 19
[14]: ut om. P1: ut utrique eorum G: utrique eorum ut P2B rell.
[15]: mors s. l. suppl. P2
[16]: Alteram duxit Schuetz: Duxit iterum Momms.
[17]: L. Scipionis filiam Schol.
[18]: pro illa necessitudine studiis et officiis scripsi (§ 6; in Sen. § 2 cf. Cl. Qu. iii. 266): praeteritas esse se diis et off. P1G: officiis P2, ceteris deletis, et sic BΣw: praeterea adsiduisque off. Momms.
[19]: P. Sestius ... senserit A: om. rell.
[20]: et nobis omnibus scripsi cum Klotzio (Cl. Qu. iii. 267): et vobis omnibus s. l. suppl. P2 (non man. rec.: nam ita BHk rell.): om. P1G: et bonis omnibus Hirschf.: et omnibus bonis s. et bonis Richter: et omnibus Koechly.
[21]: Cf. vos et omnes boni § 31: Har. Resp. § 4
[22]: manu ut (= vi?) H: manu attentari k
[23]: mevulanum PG (mevol. G2): me vulcanum BΣ: Mefulanum Huebner, Menolavum Hertz, utrumque ex inscrippt.
[24]: itemque Weidner
[25]: P. Sestio secl. Manutius
[26]: eidem quidem G corr. in quidam
[27]: L. Hotomanus (ad Fam. xiii. 8): P. PBHG
[28]: decreverint HG
[29]: puerilis Schol. et G: virilis P rell.
[30]: vestris del. P2, om. Bw: nostris G2 all.
[31]: aut (tertium) delere voluit Pluygers
[32]: vocem amicus quidam Lambini: vicem codd.: indicem Koechly: vindicem Urlichs
[33]: isdem P (ut videtur), Σ
[34]: tum om. Schol.
[35]: M. suppl. Orelli
[36]: maiestate sua dign. Weidner: maiestatem suam dign. codd. (dignitatemque Halm.): cum maiestate sua dign. Madv.
[37]: C. Antonium consecutus est Halm. auct. edd. recc.: v. Cl. Qu. iii. 267
[38]: consulemq. P1: consulem quaestor Weidner
[39]: quos Schol.: quot P rell.
[40]: fortasse Schol.: fortassis P rell.
[41]: amor Gulielm.: amore codd., et ita Lamb. sine vocabulo et (PB), quod in P del. manus recentior, om. w. Num et ⟨ardens⟩ amore reip.?
[42]: accusandum acuendum Paul. Sed cf. §122; ad Fam. i, i, §1
[43]: e alt. s. l. P: om. G
[44]: nanctus P1: nactus P2 rell.
[45]: Italiae del. Paul: silvestres Eberhard: saltuum K. Busche (cf. Liv. xxii. 14. 8)
[46]: stabula praeoccupare Muell., Koch: stabulae praeclare P1, corr. m. 2 st. praeclara (stabuli praeclara BΣw): stabula praedari Halm1, Kayser: st. peragrare Madv., pervagari Wesenberg: stabula cepisset Novak, qui vocab. praeclare delet, ut librarii alicuius exclamationem. Num aest. int. nanctus ⟨intra⟩ callis et past. stabula praedari coepisset?
[47]: propriora PG1
[48]: est corr. G: om. P et codd. pler.
[49]: dignam iuventuti Madv.: dignam iuti P1: digna uti P2 rell.
[50]: insectantur secl. Wichert
[51]: tam codd.: iam Madvigius
[52]: Post iudices quaedam intercidisse arbitror: Fuerat ille annus tam in re pub., iudices, ⟨calamitosus quam fore suspicabamur tum⟩ cum (quam P2B = quom) in magno etc. Cf. §16; Har. Resp. §4: v. Cl. Qu. iii. 267 8
[53]: est suppl. Madv
[54]: vera s. l. P2
[55]: quod codd. praeter Hks (at)
[56]: est suppl. ed. V. (in P est arbitratut): post natus lacunam suspicatur Richter, natus ⟨non solum ipse turpiter neglexit, verum etiam Pompeium a me avertit,⟩ parum ... arbitratus nisi etc.
[57]: lege curiata Turnebus: legum curiata P (sed duobus extremis litteris expunctis: legum curia B): legum rell.
[58]: putabat Schol.: putare P1. putaret rell. Num putare malebat ?
[59]: mihi iratus Naugerius (2): miratus (iuratus b2) codd. praeter Schol. (iratus)
[60]: exsanguis Koch (§24): insani codd. (corr. P ex in sane): infamis Naugerius (2): enervati Karsten. Num insanientis ?
[61]: in illa P2B
[62]: perditores coni. Reid (in Pis. §64)
[63]: nondum del. Pluygers: an nefanda ?
[64]: inflatus insultans O. Ribbeck
[65]: a quibus Schol.: qui P1: atque rell.
[66]: in pr. Schol.: om. codd.
[67]: tamquam Schol.: om. codd.
[68]: supercilio supero illo PBΣ
[69]: annus Lamb.: antuus P (in mg. an mantuus Σ): mantuus, anantuus, anmantuus rell., Rhadamanthus Wunder, consulatus Schuetz, magistratus Hermann (supercilio ac nutu annus ille Landgraf)
[70]: vade suppl. Madv. ex Valerio Probo (T. iv, p. 19, 18 et 30, 27)
[71]: derit P
[72]: opinioni P2B: opinione all.: hominum opin. delere voluit Kimmig
[73]: gaudebant secl. Halm (sed cf. expulerit relegarit §29: offerunt insectantur §14): plaudebant Paul.
[74]: sermo nobis Klotz: sermonis codd.: sermo hominis Jeep: sermones ... dabant Sauppe
[75]: viribus suppl. Wesenberg (modis b2 Burn. 157 et ed. R.), partibus Orell., nervis Weidner, omni vi animi Madv.: post corporis alii alia, ut portis Jacob, poris Hertz: animi et codevorat P1: animi et corporis devorat P2 rell.
[76]: devorarat Angelius: devorabat Naugerius (1)
[77]: esse om. Schol.
[78]: consortionis scripsi (consensionis? §87): sermonis codd.: sermonum Hertz: nidoris Eberhard, sodalitatis Probst: abdominis K. Busche (in Pis. §66)
[79]: redoleret Manutius
[80]: rugis Matthias (in Sen. §15)
[81]: esse exspect. G
[82]: ac debili Pluygers
[83]: ante cum add. Halm sic, Lamb. in mg. ita (vulnerari PG)
[84]: ii G: hii P1: hi P2B
[85]: armati tam PG (sed in P litteris ti tam man. sec. expunctis: unde arma BΣ): armatam Hertz: armati tantam Maehly, arm. tum, tamen, totam, cunctam, clam alii: armati nudatam Imelmann. Num armati universam?
[86]: contrucidarunt PBΣ: -averunt edd.
[87]: ictum codd., del. Nohl (sed cf. loquacitatem ... inretitam retardarem Vat. §2): tantum Koch, iustum Weidner: sanguine ici posse Pluygers: fort. ici et sanciri posse
[88]: eam P rell. praeter G (etiam)
[89]: his P rell. praeter G (iis)
[90]: agerent, aliquid denique ut vulg. ita distinxit B
[91]: iam Madv.: etiam codd.: omni ratione etiam Koechly
[92]: memoriam Angelius: me codd.
[93]: tum cum quaestum Paul: tum quaquaestum P1: tum (cum) quasi quaestum rell.: totum quamvis quaestum Halm
[94]: Venistis Halm: venisset codd.
[95]: veste mutata P2 rell. practer G (vestem mutastis)
[96]: proiecistis. Tum Halm
[97]: priv. consensu et l. 19 publ. consilio om. Schol.
[98]: est causa facta ut w ita PBΣ: causa est facta ed. R.
[99]: deprecarere bonum Paul
[100]: boni omnes Richter
[101]: qui si quis Karsten
[102]: Hac (ac Weidner) ... facta secl. Eberhard
[103]: illius dies Gell. ix. 14. 6 (die P2)
[104]: quo me ed. Asc. 1531: qui me G: quine P: qui sine P2 rell.
[105]: iis G: his PB
[106]: sui Halm (ulciscendos b2)
[107]: haec ut P rell. ita Schol.: hoc Wesenberg. Cf. in Sen. §12
[108]: cum patre B et ed. Asc. 1531: cum fratre cum patre P
[109]: ausus esset Schol.
[110]: relegarit secl. du Rieu (§21)
[111]: ut (aut P2 rell. praeter b2 atque) edicto del. Lamb.: vi edicto Seyffert: ut del. Manutius
[112]: socii et Latini Schol. et Madv.: societatini P: socii atini B: corr. in utroque socii reatini. et ita Σ
[113]: id ... accidit om. Schol.
[114]: atqui Fleckeisen
[115]: erat tum PBΣ: tum erat b2 cd. R.
[116]: ius s. l. P2
[117]: vestrum forte Schol.
[118]: prop. est, ostendere Klotz, Halm
[119]: in luctu civitas, squal. sen. Paul
[120]: veste mutata pro glossemate habet F. Schoell
[121]: vectigalium del. Paul
[122]: consulum G: consultum PB
[123]: audebas ut coni. Lamb. ita Ϛ: audeas P rell.
[124]: mutabit Lallemand: mutavit codd. legatos susp. I. Fr. Gronovius, all. (cf. Vat. §35)
[125]: Eidemque P1
[126]: quin non Garatoni: qui non codd.
[127]: agebantur suppl. Halm: parabantur Koch: ferebantur Orelli: dixerant b2 ed. R.: dixerat Angelius
[128]: dilectus w: del. P rell.
[129]: cons. coniventibus coni. Pluygers: cons. inspectantibus Hotom.
[130]: templum Naugerius (2): templo codd.
[131]: contiones §§42, 106: comitium coni. K. Busche (§75; Verr. i, §58; iii, §9; v, §170)
[132]: dominabatur del. Paul
[133]: aliis pollic. secl. Pluygers
[134]: minabatur aliis, aliis pollic. Tittler (Verr. iv, §31)
[135]: exscissam Lamb.
[136]: populo suppl. Momms., equestri ordine Kayser
[137]: nimium a me P, corr. B
[138]: respiciens rem gesserat scripsi (§38): sumpserat codd. (cf. Planc. §88, Clark): spiritus sumpserat Koch: spectarat Naugerius (1), et man. rec. in P: tum (eo tempore?) spectarat Madv.: respexerat Halm: suspexerat Jacob (Cl. Qu. iii 269)
[139]: C. Mari del. Paul
[140]: abstinenterque a isti neterque PBΣ (at iste ne tergi G) = APSTINĒTERQVE
[141]: proprie propere Kraffert
[142]: et ea coni. Kayser
[143]: translatam P2B
[144]: vel ... hostium om. Schol., secl. Kayser
[145]: mortem Schol. b2, et man. rec. in P: om. B rell. praeter k (morte): caedem t et cod. Steph.
[146]: maereret codd.: derideret Schol.
[147]: illa alia Probst
[148]: debebat codd.: credebatur Halm (§41): videbatur Urlichs
[149]: esse (ante meae) et l. 27 cotid. cont. om. Schol.
[150]: populo Romano (.p.r.) praeesse scripsi (§107): praeesse codd. (sc. exercitui?): praesto esse Fr. C. Wolff: reip. praeesse Orell. (Cl. Qu. iii, p. 269): Romae esse Mueller
[151]: Quid ? ergo Lamb.
[152]: non illius P rell. praeter k in quo est: non movit illius ut man. rec. in P: illius oratio tam improba PB.
[153]: Post vocab taciturnitas add. movebat Schol, qui et tam improba omisit
[154]: alio Bake, qui verba delet quod ... putabant
[155]: acta prioris anni Schol.
[156]: defuturum s. l. suppl. man. rec. in P: om. BΣ
[157]: domi meae del. Ernesti
[158]: ad eam rem positi del. Bake
[159]: erat ... exercitus del. Ortmann, etiam eo Kimmig
[160]: ac bonis om. Schol.
[161]: superatam codd.: dissupatam Orelli (de Leg. Agr. ii, §89)
[162]: me prope Fleckeisen
[163]: quis reliqua praestaret Gulielmius: quis reliqua irae staret P rell. (quis reliquiarum restaret in P man. rec.): quid reliqui restaret k
[164]: Cui Gulielmius: quod (ex quoi) P: quid P2 rell.
[165]: quidam Schol.: quid P rell.: quidem in P man. rec.
[166]: si hic add. Halm, ante decertassem Wesenberg
[167]: vel si Madv.: veni codd.
[168]: qui imposuisset Halm: que inpos. P (corr. man. rec. quam)
[169]: vocassent Ern. (et del. vocassent l. 6 Weidner): vocarent codd.: cf. victi essent ... superessent §47
[170]: interitum meum ed. Ascens. 1531
[171]: autem scripsi: enim P rell. (sed in P -nim m. sec. in rasura script.): om. k: etiam Halm: tamen Keil
[172]: inquam om. Schol
[173]: sedum PG et Priscianus: sedium P2 rell.
[174]: dedissent P k all. (l. 28)
[175]: magnum susp. Kayser: minimum Bake
[176]: alii ... incitarentur del. Paul: insectarentur pro incitarentur Probst: in me incit. Hertz
[177]: invidere Probst: mihi inviderent Heine
[178]: unum omnes Koch: unum cuncti Hertz
[179]: quam non id codd.
[180]: At cives codd.: at acie Paul: at vi Bake. Post at cives add. at armis Heracus
[181]: ab eo privato codd.: armato add. ex optimo libro manuser. ante privato Lamb., post privato Wesenberg
[182]: rem rea P1 corr. rem, et ita B: rem publicam Gb2 et recentior manus in P (§6 Balb. §5)
[183]: Quid tum? Rau: sed cf. tum l. 18, et Phil. ii, §20; de imp. Cn. Pomp. §53; Verr. ii, §21
[184]: exitium Hotom., Madv.
[185]: diiunct. P1: disiunct. P2 rell. (§141)
[186]: Tamne Halm (in P erat pr. tamen, ter repetitum)
[187]: mentes maxime Schol.
[188]: e P2BG: eo P1 Schol.: om. k: ex Klotz
[189]: regis opinor et l. 11 pro patria om. Schol.
[190]: civit. essem Schol.
[191]: C. Schol.: Q. P rell.
[192]: Porsennae Bw: Porsenae (corr. ex porsinae) Pk
[193]: aliquot annos et l. 19 in variis bellis del. Paul
[194]: laudis partim vitandae s. l. P2
[195]: Et habet Schol. bis rem pub., sed sine vocab. unus
[196]: bis G (b cum linea curvata) et in P man. recentior: vis P1 (cf. vocavit § 51): vobis P2BΣ.
[197]: vim codd.: vi Halm
[198]: fugisset Keil
[199]: Minturnensium Passeratius, Lamb.: Minturnis codd. (ut Balb. § 30 Athenis): secl. Halm
[200]: Atqui Fleckeisen
[201]: inultus ed. R.: inuitus codd.
[202]: interitum scripsi (Cl. Qu. iii. p. 269): ratum P rell.: fatum Pantagathus: et alium rei pub. statum Garat.: vulnera tum Urlichs: recuperationem Paul
[203]: qua Ernesti: quo codd.
[204]: iis G: his P rell.
[205]: quae P1G: qua P2B all.
[206]: vocabit ed. R.: vocavit P1: vocarit Ernesti
[207]: et aut Halm
[208]: iis P2, is P1, his B2Σ, om. Schol.
[209]: autem scripsi (§ 45): enim codd.: denique Garat., edd.: iam, etiam all.
[210]: brevitatempore P: fort. ex brevi tantum tempore Halm
[211]: e suppl. ed. Ascens. 1531 (Verr. ii, 1, § 7)
[212]: dei P: dii BΣk
[213]: vastato P2 rell.: vasto P1
[214]: interitum suppl. Ludv. v. Ian et M. Seyffert (§ § 44, 50): discrimen b2 et man. rec. in P: casum ut Orelli ita bk
[215]: et Piso gener del. P2
[216]: mitto legum Richter
[217]: multitudinem et sunt om. Schol.
[218]: ab om. codd.
[219]: lege potestas per novam Halmium secutus Heine: in P est lacuna septemdecim fere litterarum
[220]: eam Lamb,: ea codd.
[221]: Ptolomaeus BGw: ptolaemeus P: ptolem. Schol.
[222]: ipse om. Schol.
[223]: honorem istum consecutus s. l. P2 (illum Wesenb., iustum Landgraf): societatis et amicitiae honorem consecutus (e Scholiasta) Vahlen
[224]: munitus (aut tutus) regno Keil
[225]: Cum B rell.: quom P1: quum P2
[226]: nuper ipsi Halm: aut per ipsi pr. P, dein expunct., om. B rell.: per G: nuper Klotz. Cf. Verr. v, § 93
[227]: hostis vehemens Dietrich: veh. hostis Richter (§ 59 ad init.)
[228]: Hic ... mansit secl. Eberhard improb. Zielinsk.
[229]: huius imp. Mithridatem G et Burn. 157 soli ex meis, ed. R.
[230]: a P2 rell.: ad P1: ab Halm
[231]: L. ante Lucullo add. Madv.
[232]: pulsus Burn. 157 Angelius: pulsum codd.: repulsus Halm: victus Klotz: profligatus Hirschf.: perculsus Paul
[233]: animo hostili del. Ortmann: an. tamen host. del. Paul
[234]: Qui scripsi: tulit gessit qui codd. praeter P1 (in quo est lacuna sedecim litterarum): Tigranes igitur qui Lamb. ex cod. Memmii: qui bellum sociis intulit gessit, qui Maehly.
[235]: Num (l. 7) qui signa contulit, qui bellum gessit?
[236]: Em P: en B rell.
[237]: exsul ante haeret ins. Dobree, expulsa K. Busche: haeret ⟨impavida⟩ splendetque Pluygers
[238]: alias B: altas P: alteras G all.
[239]: iuraverit Schol.
[240]: rem publicam Burn. 157: .R. codd. (littera .p. sequenti vocab. privet absorpta)
[241]: ipse eius Paul
[242]: ego ed. R.: ergo codd.
[243]: eius P2 rell. (** us P1): talis Halm. Num unius?
[244]: improborum auctoritate, impetum Koch
[245]: ob eam causam Schol. (sed in loco inance citato): ob causam P rell. praeter G (causam)
[246]: .R.P. codd. pler.: rei publicae Orelli: in re pub. G Burn. 157, ed. R.
[247]: dissipari hic suppl. auct. Zumpt. Wesenberg, prob. Zielinsk., abalienari K. Busche: lacunam primus suspicatus est Manutius, qui amitti post quam excidisse putavit, et sic diripi Abramius, dilapidari Gulielmius
[248]: tum ut Schol.
[249]: cui Manutius: quo codd.
[250]: furori. et eisdem ut Madv. ita b2 Burn. 157 et Harl. 2681
[251]: cuius Pluygers
[252]: defenderant et 21 protexerant Ernest. all., improb. Zielinsk.
[253]: ne cui Momms.: neque codd.: neve Lamb.
[254]: fuerint O. M. Mueller et Madv.: fuerant codd. (fuerunt k)
[255]: orbi P rell. praeter G (orbis); Verr. iv, § 82
[256]: potuit doluit PBG
[257]: discripta P: descripta B rell.
[258]: anno s. l. P2
[259]: aliquanto G
[260]: is P: his BΣ: iis k
[261]: suis saevis coni. Reid: stultis Holden: insanis Clark
[262]: sopitam b2s et Lamb.: solitam PH: insolitam P2 rell., ed. R.
[263]: hostes Hs: cives PBG
[264]: qui gentes Hbk all., ed. R.: gentis qui PBΣG
[265]: videremur O. Mueller
[266]: meo s. l. P2
[267]: et cum consules ... flagitabant secl. Eberhard, improb. Zielinsk.: consules ita del. Steuding ut legat cum prov pact.... quicumque in senatu
[268]: hanc Passow
[269]: deprenso PBΣ: deprehenso ed. R. (compr. k)
[270]: promulgaverunt Gk: promulgerunt P1 (cf. conteretur P = confiteretur § 68): promulgarunt P2 rell.
[271]: non mihi Manut.: nona mihi P1 (a expunct.): mihi P2 rell.: non modo mihi absenti non crevisse amicos Weidner
[272]: crevisse decrevisse Kays.: defuisse Momms.
[273]: putaveram Burn. 157 b2 ed. R.: putaverunt rell.
[274]: tunc ante (antea) Ernesti: tamen Kays.
[275]: causam meam W. Bauer (sed cf. § 71)
[276]: designatus del. Bake: tribunus design. cod. Car. Steph. (ex H, credo, ortum in quo est iudex pro iudices)
[277]: suscepit huc transtuli verba pertinere ... abhorrere, quae in codd. occurrunt post suscepit l. 24
[278]: perficiundi P1: -endi rell.
[279]: fuerat cod. Vrs.: fuit coni. Reid
[280]: Ingredior ... trib. del. Madv.: ingredior ... suscepit del. Schuetz, all.
[281]: re publica recuperata Lamb.
[282]: precabantur, neque ... perdidissemus! Eberhard
[283]: Quod omnes ... confirmarant, ex iis (his) P rell.: promulgant quod omnes etc. Madv.
[284]: Graecum k: Gracchulum coni. Clark
[285]: nitedula codd. et Prisc.: nitela Serv. ad Georg. i. 181
[286]: gaviolaeliorea codd.: Gavi Oleli ed. R.: area Koch, rure Madv., horreo ed. R., horto C. F. Hermann: deserta Gaviorum oliveti area auct. Koch Eberhard: Gavii Ofilii horto Bake (Ofellae Klotz): Gavii (Gaviorum, Gavioli) oleario Wagner: Gavi horto olitorio coni. Koch. Galatis Momms.
[287]: non modo iudicari sed ne ferri quidem Schuetz
[288]: sublatis sic distinxit Richter: temporum iure ... sublatis; magna vulg.
[289]: permutatione PBH: perturbatione Gk: commutatione Lamb.
[290]: concilio P1: concilii P2 rell.: consilio Bake: in concilio Madv., in comitio Lamb.
[291]: Quid? illi Muell.: Quid illi vulg. (§ 114)
[292]: virum ... amantissimum secl. Kays.: fort.... amant. secl. Bake
[293]: in tanto ... causa secl. Ernest.
[294]: non repugn.... causa secl. Kays.
[295]: latuit Reid
[296]: effingi cod. C. Steph.: effundi PBG
[297]: concitatione Orelli: concertatione PBG
[298]: proposito hic suppl. Mueller, oblato Halm: proposita post largitione Naugerius, ostentata Reid
[299]: lata add. Halm: lege recitata G, sed om. concitatam: lege recitata concitatam Gruter: lege promulgata Lamb.
[300]: certe certe G (§ 106 ad fin.)
[301]: Fabricio secl. Bake
[302]: praetor .P.R. codd., trib. pleb. Naugerius (2), del, Madv. (§ 126): si obnuntiasset Fabricio praetor, accepisset Kimmig se om. PB: servasse se all.: qui servasset de caelo Madv.
[303]: diceret Manut.
[304]: gemere codd.: gemere non Bake: reddere Koch, sanare Reid, contemnere Paul, ⟨minus⟩ gemere Koechly, qua accepta emergere Dryander
[305]: tribunicio scripsi: .R.P. P rell. praeter w (p. r.): rem pub. vulg.: rei pub. Momms.: del. Wunder. Madv.
[306]: in forum inmittas Hsb2
[307]: purges spurces Manut.: perturbes Paul: forum ferro purges Probst auct. Hirschfelder
[308]: tuto in foro tuo P rell. praeter ks (om. tuo): tuto in foro dum Naugerius (2), Madv. (cum Garat.)
[309]: gereret et Eberhard
[310]: sacratis satis Pluygers
[311]: ac del. Garat. all.
[312]: defet. PBH: defat. kw
[313]: locum totum Eberhard
[314]: male dictitio P: maledicito BΣHk: male* dictio G
[315]: Titio, Sabino sic interpr. Momms.: sine commate vulg.
[316]: ut ... solet secl. E. F. Eberhard
[317]: crimen? quid Bake: crimen quod codd.
[318]: Clodiana Hks
[319]: tunc Hks
[320]: facineros. P: facinoros. B rell. (§ 95)
[321]: conculcatam Gulielm.: occultam codd. (occupatam Hks): iugulatam Weidner
[322]: quid cogitare del. Karsten
[323]: At s sol.: An rell.
[324]: perhorruerant P, corr. ex -unt, et ita BΣ
[325]: mulioniam s: multoniam P rell.: mulionicam Prisc., Lamb.
[326]: est Hks: sit P rell. (ex scitumst)
[327]: morte obita del. Paul
[328]: causam (post amici) secl. Eberhard
[329]: a Hks: om. P rell. (etiam l. 26)
[330]: maereba P (in fine versus): maerebamini BΣ
[331]: anno sup. secl. Koch
[332]: aliquando Schlenger (Liv. iii. 15. 5)
[333]: templis templo Pluygers
[334]: conprensi PG: comprehensi B edd.
[335]: divini secl. Momms.: sed cf. cogitaris, Vat. § 19.
[336]: omnes divina ed. R.: omnes divini viri Jacob: omnes boni viri coni. Halm (omnes boni k): omnes honesti viri Maehly
[337]: Alterum divini (l. 8) om. k, in parenth. inclusit Hertz, quod sentio ... divini, — insigni etc.
[338]: virtute laude praeditum k
[339]: et quid Car. Steph.: sed quid codd. (quid Hk)
[340]: (civium) vitam K. Busche
[341]: trib. pleb. secl. Bake
[342]: ereptum Pantagathus: e rep. ereptum Hertz: e re .p. tum P rell.
[343]: Conl. adiut. hab. post Italia l. 9) transf. Paul
[344]: ad ferrum faces s. l. P2: ad ferrum, ad faces edd. vett.
[345]: vi vim oblatam, praes. saepius edd.
[346]: id eum umquam Lamb. in mg. 1581: id eũquam P1: id umquam P2rell.
[347]: adfligeret codd.: abiceret Ruhnken, Momms.
[348]: et clam eripi: id egit ut scripsi: etiam eripere eicit (elegit G) ut P1G: etiam eripi reeicit ut P2rell.: et latere (lamentari Hertz).
[349]: Perfecit ut Madv.: et clam se eripere ita ut Oehler: ita e re p. fecit ut (aut e re p. id egit ut) Richter: ⟨s⟩et amor r. p. perfecit ut Novak: et tegi ianua: manum emere et parare coepit ut Landgraf (cf. Vat. § 22; in Sen. § 4; ad Quir. § 14)
[350]: praesid. compar. secl. Pluygers
[351]: vestrum ks
[352]: dissup. P: dissip. Bk ed. R.
[353]: feritate HGk: ecferitate P: effer. B rell.
[354]: res communem utilitatem continentes Lamb.
[355]: post nominatae sunt suppl. instituerunt Madv.
[356]: ut moenibus Rau
[357]: volumus Hk: nolimus P rell. praeter s (nolumus)
[358]: ut ... depelleret secl. Pluygers
[359]: amplectatur ... rei pub. om. ex homoeotel. P1: ad imam paginam suppl. P2
[360]: Gab. et Pis. secl. Pluygers
[361]: paratissimis C. Fr. Hermann: beatissimis Kiessling: optatissimis K. Busche: pacatissimae atque opulentissimae Hein., Hirschf.
[362]: quiescentibus quietis gentibus Weidner: gentibus Richter
[363]: illos Halm: hos codd.: eos Wesenb. (socios pro hos sic Paul)
[364]: pertimescent Naugerius (2):- escunt codd.
[365]: in re publica Koch
[366]: exscidit Lamb.
[367]: facinoros. PBΣ (cf. § 81)
[368]: idoneos del. Bake
[369]: in trib. secl. Bake
[370]: maxime eorum Weidner
[371]: negotia G
[372]: nec natura improbi del. Paul
[373]: aut furiosi Koechly
[374]: esto HGk et ed. V.: est P rell.: sequitur Madv.
[375]: ii Pk: hi BΣH
[376]: appell. qui et Manut.: appell. et qui codd.: et del. Madv.
[377]: opinionibus Halm: opinis PG: opimis BΣ: opinioni Hk: opibus Koch
[378]: derigere P: dirigere B rell.
[379]: ecferri P1G (efferri Hk): et ferri P2BΣ
[380]: non om. PBGH
[381]: tutores codd.: auctores Naugerius (2)
[382]: nancti Halm (§ 12)
[383]: excitant Abresch
[384]: aut codd.: atque Garat.: et Kayser
[385]: nulla umquam vis, nullae minae, nulla invidia Hks
[386]: te del. ed. Hervag.: poetae dat Halmius (ed. Tur.)
[387]: inscitia estG
[388]: postularent P1G
[389]: nisi Wesenberg: sivi codd.
[390]: dixisset Schol. (ut coni. Wesenberg): dixit codd.
[391]: ille Bake
[392]: ac ratio Orelli: hec (sed h est in ras.) ratio P: haec ratio B rell.
[393]: aut Jacob: ad codd.: ac Lamb.
[394]: nitebantur om. PBΣ et] ei PBΣ (item l. 26). Cf. Vat. § 7
[395]: et ante spoliari (l. 23) transp. C. Fr. Hermann
[396]: videbant Momms.: videbantur P1G1: videbatur P2 rell., Zielinski
[397]: condicione Richter
[398]: iam Ascens. 1531: tam P rell.: autem Lamb.
[399]: plebes P rell.: plebs G
[400]: amplexatur Madv.: malexatur P1: male vexatur P2 rell. (male laxatur G)
[401]: dicunt Halm (Balb. § 44)
[402]: sed ut Oehler: et Bake: sed ante multitudini transp. Koechly
[403]: Ac tamen P (hac tamen BΣ): attamen G (§ 115) si quae P1: si qua P2 rell.
[404]: conductas coni. Lamb.
[405]: de re pub. p. r. iudicium Baiter: de P. R. iud. codd.: pop. Rom. iud. Hk, fort. recte (cf. infra pop. Rom. consensus): de re pub. iud. Momms.: de nobis iud. Hertz (Vat. § 10)
[406]: non perspici Zielinski: persp. non Lamb. edd.: non post in qua suppl. k: om. rell.
[407]: a om. P et codd. pler.
[408]: erant G: erant erant P rell. praeter Hks (erant enim): cf. certe § 78
[409]: praebuit hic suppl. Madv. (§40), ante pop. Rom. Wesenberg: pop. Rom. exhibuit Hs: pop. exhib. (om. Rom.) k: professus est Koch, praedicavit Reid ut semper gravis Spengel: et pergravis codd.
[410]: in contionibus omnibus Eberhard: in contione omnibus Orell. auct. Klotz
[411]: sententiam eius auctoritate neque s. l. suppl. P2: ex homoeot. om. P1, unde numquam (eum add. Eberh.) neque eloquentia (eum add. Oppenrieder) neque iucunditate fuisse maiore Spengel
[412]: ingratast satis P1: ingrata sit satis P2 rell. praeter HGk (ingr. sit si satis)
[413]: ii P: hi BΣ
[414]: aliena ima ed. Hervag.
[415]: dicet PBG
[416]: una codd.: una voce Koch (Balb. § 12): una mente Mueller
[417]: deliciis Pantagathus reculam Latendorf: regulam codd.: tegulam C. Fr. Hermann, pergulam Bezzenberger, perulam Scheibe
[418]: sane Actaei scripsi, sane Attici Madv.: sane attę codd. (iuvabant anangnostae s. l. P2). Locus varie emendatus: sane ad haec Jeep, sane artes Luterbacher, suavitates Mueller, sanitatem Paul, savia te Hertz, ganeonem tamen Landgraf. Fort. Nihil sane attente: ⟨ non⟩ iuv. anagn.
[419]: pro vino etiam saepe PBG: etiam pro vino saepe ks: etiam saepe pro vino w
[420]: cui BΣ: quoi P1: quo P1G
[421]: non s. l. P
[422]: ultus cum illo ore Pantagathus: ullus cum illo re (reo) codd.
[423]: elatus P2 rell.: latus P1G
[424]: est Madv.
[425]: actum latum Orell. (sed cf. § 125)
[426]: iustam ut illam putavit PG sed in P ut (=vel) illam expunct.: iustam ullam put. Halm: iustam put. BΣ rell.
[427]: videamus Naugerius (2): videmus codd.
[428]: duo vehementer G Schol.
[429]: gratam Manut.
[430]: quid pop. illi duo, quid egerunt? Eberhard (§§75, 122)
[431]: nihili Hotoman: nihil codd.
[432]: pestes posse vexare Lehmann: pest. maxime vex. K Busche
[433]: rem pub. Garatoni: populum .R. codd.
[434]: dicebantur ordiebantur Eberhard. moliebantur Rossberg, solebant Koch: num p. r. (pop. Rom.) praedicabantur?
[435]: tam codd.
[436]: coniectus Lamb.: contectus, contuitus codd.
[437]: interdum verae sunt post sunt s. l. suppl. P2: prius sunt om. BΣ rell.
[438]: ac tamen P rell. praeter G (attamen); § 105
[439]: locontur P
[440]: magnificentissimos s. l. P2
[441]: psaltria k: psalteria rell.
[442]: sedem praesidium Paul: senatus consultum Karsten
[443]: primum pr. P, dein corr. primo, et sic B rell.
[444]: rei Garatoni: ore codd. (auctori, relatori all,; consultori Hertz)
[445]: nefando ks
[446]: ori Koch: in os Schuetz
[447]: huic, Tite, tua Halm: huic tite tua PG (sed G etua: vitae tua B, vitae tuae w).
[448]: Ribbeck, Com. Rom., p. 203 haec, taetérrime, Sunt póst principia atque éxitus ⟨maláe⟩ vitiosae vitáe
[449]: aut non exprimeret s. l. P2
[450]: hoc in loco Schol.
[451]: in re pub. Naugerius (2): in .TR .PL. P rell.
[452]: flens ex Bake
[453]: apud G vulg. (ă B: egita P. R. PH): ad Madv.
[454]: vi add. Koechly, Maehly, edd.: Quia enim ... demonstrabat, revocabatur Klotz: quom enim ita (aut sic) ... dem., revoc. Reid
[455]: animo certo Ribbeck, Eberhard
[456]: haut Madv.: aut P1: ut rell.
[457]: dubitarit vitam dubitari tu iam codd.
[458]: Iam ed. Ascens. 1531: tam PB: tum HGk
[459]: putabat ed. Ascens. 1531: putarat codd.
[460]: eversamque sic codd., Mueller: eversamque? Sic edd. vett.: eversam, quae sic Bake, edd.
[461]: Quid? illa qu. (§114): quid illa, qu. all.
[462]: immunes Schol.: inanes P rell.
[463]: Graii Mueller: Grai codd.
[464]: pro re Madv.
[465]: aestimare cod. Vrsini
[466]: universi Schuetz: universo codd. (univ. consensu PB)
[467]: Metello Schol.: Q. Metello P rell.
[468]: a PHG: ad Schol. s (cum accusativo k): (ã B)
[469]: ille praetor qui Garatoni: illi et .R. qui PB: ille et Requi (corr. Reliqui) G; §78
[470]: tabellas Schol.
[471]: latebrosior Schol.: latebrosa P rell.
[472]: intersit suppl. Wesenberg
[473]: iis PHk: his B
[474]: a quibus codd. praeter k (pro quibus), fort. recte; quam iis invitis a quibus Bake, Jeep: quam salvis capt. a quib. Reid: quam sine ignominia redditis iis capt. a quib. K. Busche
[475]: quis codd. praeter P1 (quid): qui klotzio auct. Halm all.
[476]: salvam esse G
[477]: atque regiones om. Schol.
[478]: continuavit coni. Reid
[479]: tum Lamb.
[480]: ut si G: nisi P rell.
[481]: ut om. Schol.
[482]: idem P rell.: eidem Halm (ut PBG in l. 21)
[483]: cum summa Manut.: summa cum codd.
[484]: tum incredibili suppl. Manut.
[485]: cum summa auctoritate ⟨senatus tum⟩ P. Servili ⟨ divina⟩ quadam gr. dic. Klotz (in Sen. § 25; cf. Prov. Cons. §22): cum summa auct. ⟨P. C. (patr. conscr.) tum⟩ P. Servili incredibili quadam gr. dic. Wesenberg
[486]: refixisset PB
[487]: ad Numidici illius Manut.: ad unum dicitius P (dicto citius P2 rell. praeter G1 dictitius)
[488]: conlacrimavit vir Lamb.: conlacrumavitat (litt. at expunct.) ut vir P rell. praeter G (vel lacrimavit ut vir): collacr. atque ut vir ... totum se Momms.
[489]: suo Schol., om. P rell.
[490]: reditusque natalis, idem Baiter (ad Att. iii. 20, § 1): reditus qui nat. idem codd. praeter k (idem dies reditus mei fuisset qui et natalis meus): reditusque, nat. idem Gruter, Madv.: reditusque, qui nat. idem Kays.: natalis post Lamb. dupl. Hertz
[491]: Salutis Manut. auct. Koch (ad Att. iv. 1, § 4): ut scitis codd.: ut scitis, Salutis Heine: ut scitis, aedis Salutis Halm
[492]: doct. fortissimorum coni. Garat.: dulciss. Buechner M. suppl. Halm
[493]: Laeni laeli codd.
[494]: Cunctae Jeep: cumque codd. (del. Madv.): tum vero Eberhard
[495]: hominem et a caede ab. s. l. P2 (ab omni vi Halm)
[496]: de (ante me) om. P et codd. pler.
[497]: mihi uni Lehmann (mihi anullo G)
[498]: de me ficti Manut.: defecti codd.: ficti, quod etiam coni. Manut., malit Madv.
[499]: illum meae Schol. et Naugerius (2): illius meae P rell. (illius me G)
[500]: quam adiuv. secl. Eberhard: quam adiuv. Sex. Clodius Bake
[501]: Clodius Cohelius P: Clohelius P2 rell.
[502]: tabulam esse se scriptorem diceret G: toambuam (num tubam et bucinam ?) essese script. esse dic. P rell.: tabulam, sese ser. dic. Halm: baiulum esse se ser. esse dic. Klotz: ut illius proscript. ... ambo una sese scriptores esse dic. Madv.: ut illius proscript. ... tubam Vatinium (aut illum), sese scriptorem esse diceret Mueller
[503]: petierit aut secl. Madv.: petat aut Pantagathus; Vat. § 37
[504]: iste ... cupiditate del. Madv., Halm.
[505]: Est enim nimia gl. cup. Jeep
[506]: eam suppl. ed. Ascens. 1531
[507]: peccaret pro Orelli: pecc. et pro codd.
[508]: contemptio nonne quem n_ nequē G: contemptio ne non quem P2 rell. praeter P1, contemptionem (litt. m expunct.) non neque quem (neque expunct.): contemptio non quem Garat.: contemptio hominumque non Paul
[509]: est scripta ed. Ascens. 1531
[510]: contemnit Madv: contempnet P rell.: contemnat edd. vett. sic Madv.: si P1: se P2 rell.: om. Lamb.
[511]: optima om. Schol.
[512]: me mei Muell. (§ 28)
[513]: et bene Naugerius: bene et P rell. (et sap. bene et G: et sap., bene ks)
[514]: a bonis ... diligi del. Kimmig, sed cf. § 139 ad init.
[515]: a ks: om. rell.
[516]: senatus del. Karsten
[517]: voluerunt secl. Dietrich
[518]: splendorem confirmare Bake (cf. Verr. v, § 181): -ore -ari codd.
[519]: autem codd. praeter G (haec); Vat. § 41 ad fin.
[520]: sustinent Hks: sustineant P rell.
[521]: iniurias ks: invidias P rell.: insidias Naugerius
[522]: omnis om. Schol.
[523]: atque abesse malit Reid
[524]: in hac civitate in hac vita te PBΣ
[525]: possim Madv.
[526]: diiunctos PH: disiunctos BGk
[527]: Num Themistoclem, illum cons. pat. ?
[528]: nec codd.: neque Schol.
[529]: Aristidi Schol.: Aristidis P rell.
[530]: optatius scripsi: non (*n_ P) aliud codd.: optabilius Schuetz: maius Madv.: melius Bake: praestabilius Hirschf. (praestantius Vat. § 8): ornatius Paul. nobilius, laudabilius, honestius all.
[531]: sunt Hks
[532]: Annib. P1
[533]: eiciunt, eiciuntur Schol.
[534]: magnorum P rell.: magnorumque s edd.
[535]: dicitur k
[536]: aut (ante laboribus)] ac Orelli: et Reid
[537]: auxerunt ... defenderunt ... servaverunt k (servarunt w)
[538]: T. Milonem Heine; Eberhard
[539]: deum ac codd.: eundem coni. Reid
[540]: mei P rell.: mei et Hks
[541]: liberorumque nostrorum Halm: eorumque nostr P rell. (in P sup. eo est r, unde eroumque BΣ): rerumque nostrarum Hks
[542]: subitam subiit Schol.
[543]: Ac si codd. praeter k (at si )
[544]: coniux P1B all.
[545]: certe protexeram scripsi: certadeie (ie expunct.) texeram P. certa detexeram B rell.: certe texeram Hk c. dilexeram Madv.: c. defenderam Klotz: c. erexeram Wesenberg: iacentem erexeram Bezzenberg (cf. § 64): certe a caede texeram Halm: corpore texeram Koch
[546]: ingemescet PG1: ingemiscet B rell. (Vat. § 39)
[547]: se sese P2Hk: esse (per compend.) G
[548]: hos ut C. Fr. Hermann ita k: eos Madv.: vos codd.
[549]: improborum impetum K. Busche (§ 62)