Phaedra
Hippolytus
1 Ite, umbrosas cingite silvas
2 summaque montis iuga, Cecropii!
3 celeri planta lustrate vagi,
4 quae saxosae loca Parnetbo
5 subiecta iacent,
5b quae Thriasiis vallibus amnis
6 rapida currens verberat unda;
7 scandite colles
8 semper canos nive Riphaea;
9 hac, Aegalei qua nemus alta
10 texitur alno, qua prata iacent
11 quae rorifera mulcens aura
12 Zephyrus vernas evocat herbas,
14 ubi per graciles levis Ilisos
15 labitur agros piger et steriles
16 amne maligno radit harenas;
17 vos qua Marathon tramite laevo
18 saltus aperit,
19 qua comitatae gregibus parvis
20 nocturna petunt pabula fetae;
21 vos qua tepidis subditus austris
22 frigora mollit durus Acbarneus.
23 alius rupem dulcis Hymetti,
24 parvas alius calcet Aphidnas:
25 pars illa diu vacat immunis,
26 qua curvati litora ponti
27 Sunion urget
28 si quem tangit gloria silvae,
29 vocat hunc Phlyus:
30 hic versatur, metus agricolis,
30b vulnere multo iam notus aper.
31 at vos laxas
32 canibus tacitis mittite habenas;
33 teneant acres lora Molossos
34 et pugnaces tendunt Cretes
35 fortia trito vine ala collo.
35b at Spartanos
36 (genus est audax avidumque ferae)
37 nodo cautus propiore liga:
38 veniet tempus,
39 cum latratu cava saxa sonent;
40 nunc dimissi nare sagaci
40b captent auras
41 lustraque presso quaerant rostro,
42 dum lux dubia est, dum signa pedum
43 roscida tellus impressa tenet.
44 alius raras
45 cervice gravi portare plagas,
45b alius teretes properet laqueos.
46 picta rubenti linea pinna
47 vano cludat terrore feras.
48 tibi vibretur missile telum,
49 tu grave dextra laevaque simul
50 robur lato dirige ferro,
51 tu praecipites clamore feras
52 subsessor ages; tu iam victor
53 curvo solves viscera cultro.
54 Ades en comiti, diva virago,
55 cuius regno
55b pars terrarum secreta vacat,
56 cuius certis petitur telis
57 fera quae gelidum
58 potat Araxen
59 et quae stanti ludit in Histro.
60 * tua Gaetulos dextra leones,
60b tua Cretaeas sequitur cervas;
61 nunc veloces figis dammas
62 leviore manu.
63 tibi dant variae pectora tigres,
64 tibi villosi terga bisontes
65 latisque feri cornibus uri.
66 quicquid solis pascitur arvis,
67 sive illud Arabs divite silva
68 sive illud inops novit Garamans
69 sive ferocis iuga Pyrenes
70 sive Hyrcani celant saltus,
71 vacuisque vagus Sarmata campis,
72 arcus metuit, Diana, tuos.
73 tua si gratus numina cultor
74 tulit in saltus.
75 retia vinctas tenuere feras,
76 nulli laqueum rupere pedes:
77 fertur plaustro praeda gementi;
78 tum rostra canes sanguine multo-
79 rubicunda gerunt repetitque casas
80 rustica longo turba triumpho.
81 en, diva, faves:
82 signum arguti misere canes.
83 vocor in silvas, hac, hac pergam
84 qua via longum compensat iter.
Phaedra Nutrix
85 O magna vasti Creta dominatrix freti,
86 cuius per omne litus innumerae rates
87 tenuere † pontum quicquid Assyria tenus
88 tellure Nereus pervius rostris secat,
89 cur me in penates obsidem invisos datam
90 hostique nuptam degere aetatem in malis
91 lacrimisque cogis? profugus en coniunx abest
92 praestatque nuptae quam solet Theseus fidem,
93 fortis per altas invii retro lacus
94 vadit tenebras miles audacis proci,
95 solio ut revulsam regis inferni abstrahat;
96 pergit furoris socius, haud illum timor
97 pudorque tenuit— stupra et illicitos toros
98 Acheronte in imo quaerit Hippolyti pater.
99 Sed maior alius incubat maestae dolor,
100 non. me quies nocturna, non altus sopor
101 solvere curis: alitur et crescit malum
102 et ardet intus qualis Aetnaeo vapor
103 exundat antro. Palladis telae vacant
104 et inter ipsas pensa labuntur manus;
105 non colere donis templa votivis libet.
106 non inter aras. Atthidum mixtam choris.
107 iactare tacitis conscias sacris faces,
108 nec adire castis precibus aut ritu pio
109 adiudicatae praesidem terrae deam:
110 iuvat excitatas consequi cursu feras
111 et rigida molli gaesa iaculari manu.
112 Quo tendis. anime? quid furens saltus amas?
113 fatale miserae matris agnosco malum:
114 peccare noster novit in silvis amor.
115 genetrix, tui me miseret: infando malo
116 correpta pecoris efferum saevi ducem
117 audax amasti; torvus, impatiens iugi
118 adulter ille, ductor indomiti gregis—
119 sed amabat aliquid, quis meas miserae deus
120 aut quis iuvare Daedalus flammas queat?
121 non si ipse remeet, arte Mopsopia potens
122 qui nostra caeca monstra conclusit domo,
123 promittat ullam casibus nostris opem.
124 stirpem perosa Solis invisi Venus
125 per nos catenas vindicat Martis sui
126 suasque, probris omne Phoebeum genus
127 onerat nefandis: nulla Minois levi
128 defuncta amore est, iungitur semper nefas.
Nvt.
129 Thesea coniunx, clara progenies Iovis,
130 nefanda casto pectore exturba ocius,
131 extingue flammas neve te dirae spei
132 praebe obsequentem: quisquis in primo obstitit
133 pepulitque amorem, tutus ac victor fuit;
134 qui blandiendo dulce nutrivit malum,
135 sero recusat ferre quod subiit iugum.
136 Nec me fugit, quam durus et veri insolens
137 ad recta flecti regius nolit tumor,
138 quemcumque dederit exitum casus feram:
139 fortem facit vicina libertas senem.
140 Honesta primum est velle nec labi via.
141 pudor est secundus nosse peccandi modum,
142 quo, misera, pergis? quid domum infamem aggravas
143 superasque matrem? maius est monstro nefas:
144 nam monstra fato, moribus scelera imputes,
145 si, quod maritus supera non cernit loca,
146 tutum esse facinus credis et vacuum metu,
147 erras; teneri crede Lethaeo abditum
148 Thesea profundo et ferre perpetuam Styga:
149 quid ille, lato maria qui regno premit
150 populisque reddit iura centeni», pater?
151 latere tantum facinus occultum sinet?
152 sagax parentum est cura. credamus tamen
153 astu doloque tegere nos tantum nefas:
154 quid ille rebus lumen infundens suum
155 matris parens? quid ille qui mundum quatit
156 vibrans corusca fulmen Aetnaeum manu,
157 sator deorum? credis hoc posse effici,
158 inter videntes omnia ut lateas avos?
159 sed ut secundus numinum abscondat favor
160 coitus nefandos utque contingat stupro
161 negata magnis sceleribus semper fides:
162 quid poena praesens, conscius mentis pavor
163 animusque culpa plenus et semet timens?
164 scelus aliqua tutum, nulla securum tulit.
165 compesce amoris impii flammas, precor,
166 nefasque quod non ulla tellus barbara
167 commisit umquam, non vagi campis Getae
168 nec inhospitalis Taurus aut sparsus Scythes;
169 expelle facinus mente castifica horridum
170 memorque matris metue concubitus novos.
171 miscere thalamos patris et gnati apparas
172 uteroque prolem capere confusam impio?
173 perge et nefandis verte naturam ignibus—
174 cur monstra cessant? aula cur fratris vacat?
175 prodigia totiens orbis insueta audiet,
176 natura totiens legibus cedet suis,
177 quotiens amabit Cressa?
Ph.
177b Quae memoras scio
178 vera esse, nutrix; sed furor cogit sequi
179 peiora, vadit animus in praeceps sciens
180 remeatque frustra sana consilia appetens.
181 sic cum gravatam navita adversa ratem
182 propellit unda, cedit in vanum labor
183 et victa prono puppis aufertur vado.
184 quid ratio possit? vicit ac regnat furor
185 potensque tota mente dominatur deus.
186 hic volucer omni pollet in- terra impotens
187 ipsumque flammis torret indomitis Iovem;
188 Gradivus istas belliger sensit faces,
189 opifex trisulci fulminis sensit deus,
190 et qui furentis semper Aetnaeis iugis
191 versat caminos igne tam parvo calet;
192 ipsumque Phoebum, tela qui nervo regit,
193 figit sagitta certior missa puer
194 volitatque caelo pariter et terris gravis.
Nvtr.
195 Deum esse amorem turpis et vitio favens
196 finxit libido, quoque liberior foret
197 titulum furori numinis falsi addidit.
198 natum per omnis scilicet terras vagum
199 Erycina mittit, ille per caelum volans
200 proterva tenera tela molitur manu
201 regnumque tantum minimus e superis habet:
202 vana ista demens animus ascivit sibi
203 Venerisque numen finxit atque arcus dei.
204 quisquis secundis rebus exultat nimis
205 fluitque luxu, semper insolita appetit.
206 tunc illa magnae dira fortunae comes
207 subit libido: non placent suetae dapes,
208 non tecta sani moris aut vilis scyphus.
209 cur in penates rarius tenues subit
210 haec delicatae eligens pestis domos?
211 cur sancta parvis habitat in tectis Venus
212 mediumque sanos vulgus affectus tenet
213 et se coercent modica? contra divites
214 regnoque fulti plura quam fas est petunt?
215 quod non potest vult posse qui nimium potest.
216 quid deceat alto praeditam solio vides:
217 metue ac verere sceptra remeantis viri.
Ph.
218 Amoris in me maximum regnum puto
219 reditusque nullos metuo: non umquam amplius
220 convexa tetigit supera qui mersus semel
221 adiit silentem nocte perpetua domum.
Nvtr.
222 Ne crede Diti. clauserit regnum licet
223 canisque diras Stygius observet fores:
224 solus negatas invenit Theseus vias.
Ph.
225 Veniam ille amori forsitan nostro dabit.
Nvtr.
226 Immitis etiam coniugi castae fuit:
227 experta saevam est barbara Antiope manum.
228 sed posse flecti coniugem iratum puta:
229 quis huius animum flectet intractabilem?
230 exosus omne feminae nomen fugit,
231 immitis annos caelibi vitae dicat,
232 conubia vitat: genus Amazonium scias.
Ph.
233 Hunc in nivosi collis haerentem iugis,
234 et aspera agili saxa calcantem pede
235 sequi per alta nemora, per montes placet.
Nvtr.
236 Resistet ille seque mulcendum dabit
237 castosque ritus Venere non casta exuet?
238 tibi ponet odium, cuius odio forsitan
239 persequitur omnes? precibus haud vinci potest.
Ph.
240 Ferus est? amore didicimus vinci feros.
Nvtr.
241 Fugiet.
Ph.
241b Per ipsa maria si fugiet, sequar.
Nvtr.
242 Patris memento.
Ph.
242b Meminimus matris simul.
Nvtr.
243 Genus omne profugit.
Ph.
243b Paelicis careo metu.
Nvtr.
244 Aderit maritus—
Ph.
244b Nempe Perithoi comes?
Nvtr.
245 Aderitque genitor,
Ph.
245b Mitis, Ariadnae pater.
Nvtr.
246 Per has senectae splendidas supplex comas
247 fessumque curis pectus et cara ubera
248 precor, furorem siste teque ipsa adiuva:
249 pars sanitatis velle sanari fuit.
Ph.
250 Non omnis animo cessit ingenuo pudor.
251 paremus, altrix. qui regi non vult amor
252 vincatur. haud te, fama, maculari sinam.
253 haec sola ratio est, unicum effugium mali:
254 virum sequamur, morte praevertam nefas.
Nvtr.
255 Moderare, alumna, mentis effrenae impetus,
256 animos coerce, dignam ob hoc vita reor
257 quod esse temet autumas dignam nece.
Ph.
258 Decreta mors est: quaeritur fati genus.
259 laqueone vitam finiam an ferro incubem?
260 an missa praeceps arce Palladia cadam?
Nvtr.
262 Sic te senectus nostra praecipiti sinat
263 perire leto? siste furibundum impetum.
264 [haud quisquam ad vitam facile revocari potest]
Ph.
265 Prohibere nulla ratio periturum potest:
266 ubi qui mori constituit et debet mori.
261 proin castitatis vindicem armemus manum.
Nvtr.
267 Solamen annis unicum fessis, era,
268 si tam protervus incubat menti furor,
269 contemne famam— fama vix vero favet,
270 peius merenti melior et peior bono.
271 temptemus animum tristem et intractabilem.
272 meus iste labor est aggredi iuvenem ferum
273 mentemque saevam flectere immitis viri.
Chorus Cressae
274 Diva non miti generata ponto,
275 quam vocat matrem geminus Cupido,
276 [impotens flammis simul et sagittis]
277 iste lascivus puer et renidens
278 tela quam certo moderatur arcu!
279 [labitur totas furor in medullas]
280 [igne furtivo populante venas.]
281 non habet latam data plaga frontem,
282 sed vorat tectas penitus medullas,
283 nulla pax isti puero: per orbem
284 spargit effusas agilis sagittas;
285 quaeque nascentem videt ora solem,
286 quaeque ad Hesperiae iacet ora metas,
287 si qua ferventi subiecta cancro,
288 si qua Parrbasiae glacialis ursae
289 semper errantes patitur colonos,
290 novit hos aestus, iuvenum feroces
291 concitat flammas senibusque fessis
292 rursus extinctos revocat calores,
293 virginum ignoto ferit igne pectus
294 et iubet caelo superos relicto
295 vultibus falsis habitare terras.
296 Thessali Phoebus pecoris magister
297 egit armentum positoque plectro
298 impari tauros calamo vocavit,
299 induit formas quotiens minores
300 ipse qui caelum nebulasque ducit:
301 Candidas ales modo movit alas,
302 dulcior vocem moriente cygno ;
303 fronte nunc torva petulans iuvencus
304 virginum stravit sua terga ludo,
305 perque fraternos nova regna fluctus
306 ungula lentos imitante remos
307 * pectore adverso domuit profundum,
308 pro sua vector timidus rapina,
309 arsit obscuri dea clara mundi
310 nocte deserta nitidosque fratri
311 tradidit currus aliter regendos:
312 ille nocturnas agitare bigas
313 discit et gyro breviore flecti,
316 dum tremunt axes graviore curru;
314 nec suum tempus tenuere nectes
315 et dies tardo remeavit ortu.
317 natus Alcmena posuit pharetras
318 et minax vasti spolium leonis,
319 passus aptari digitis zmaragdos
320 et^dari legem rudibus capillis;
321 crura distincto religavit auro.
322 luteo plantas cohibente socco;
323 et manu, clavam modo qua gerebat,
324 fila deduxit properante fuso:
325 Vidit Persis ditique ferox
326 Lydia regno
327 deiecta feri terga leonis
328 umerisque, quibus sederat alti
329 regia caeli,
330 tenuem Tyrio stamine pallam.
330b sacer est ignis (credite laesis)
331 nimiumque potens, qua terra salo
332 cingitur alto quaque per ipsum
333 candida mundum sidera currunt:
334 haec regna tenet puer immitis,
335 spicula cuius sentit in imis
336 pervius undis rex Nereidum
337 flammamque nequit relevare mari.
338 ignes sentit genus aligerum;
339 Venere instinctus suscipit audax
340 grege pro toto bella iuvencus;
341 si coniugio timuere suo,
342 poscunt timidi proelia cervi.
348 Poeni quatiunt colla leones
349 cum movit Amor.
343 et mugitu dant concepti
343b signa furoris.
344 tunc virgatas India tigres
345 decolor horret;
346 tunc vulnificos acuit dentes
347 aper et toto est spumeus ore;
350 tum silva gemit murmure saevo.
351 amat insani belua ponti
352 Lucaeque boves: vindicat omnes
353 natura, sibi nihil immune est,
354 odiumque perit, cum iussit Amor:
355 veteres cedunt ignibus irae.
356 quid plura canam?
357 vincit saevas cura novercas.
358 altrix, profare quid feras; quonam in loco est
359 regina? saevis ecquis- est flammis modus?.
nutrix phaedra chorus
360 Spes nulla tantum posse leniri malum,
361 finisque flammis nullus insanis erit.
362 torretur aestu tacito et inclusus quoque,
363 quamvis tegatur, proditur vultu furor;
364 erumpit oculis ignis et lassae genae
365 lucem recusant, nil idem dubiae placet
366 artusque varie iactat incertus dolor,
367 nunc ut soluto labitur moriens gradu
368 et vix labante sustinet collo caput,
369 nunc se quieti reddit et. somni immemor,
370 noctem querelis ducit; attolli iubet
371 iterumque poni corpus et solvi comas
372 rursusque fingi: semper impatiens sui
373 mutatur habitus, nulla iam Cereris subit
374 cura aut salutis; vadit' incerto pede,
375 iam viribus defecta: non idem vigor,
376 non ora tinguens nitida purpureus rubor;
377 [populatur artus cura, iam gressus tremunt]
378 [tenerque nitidi corporis cecidit decor.]
379 et qui ferebant signa Phoebeae facis
380 oculi nihil gentile nec patrium micant.
381 lacrimae cadunt per ora et assiduo genae
382 rore irrigantur, qualiter Tauri iugis
383 tepido madescunt imbre percussae nives.
Chor.
404 Sepone questus: non levat miseros dolor;
405 agreste placa virginis numen deae.
384 Sed en, patescunt regiae fastigia.
385 reclinis ipsa sedis auratae toro
386 solitos amictus mente non sana abnuit.
Ph.
387 Removete, famulae, purpura atque auro inlitas
388 vestes, procul sit muricis Tyrii rubor,
389 quae fila ramis ultimi Seres legunt:
390 brevis expeditos zona constringat sinus,
391 cervix monili vacua, nec niveus lapis
392 deducat auris, Indici donum maris;
393 odore crinis sparsus Assyrio vacet,
394 sic temere iactae. colla perfundant comae
395 umerosque summos, cursibus motae citis
396 ventos sequantur, laeva se pharetrae dabit,
397 hastile vibret dextra Thessalicum manus.
398 [talis severi mater Hippolyti fuit.]
399 qualis relictis frigidi Ponti plagis
400 egit catervas Atticum pulsans solum
401 Tanaitis aut Maeotis et nodo comas
402 coegit emisitque. lunata latus
403 protecta pelta: talis in silvas ferar.
Nutrix Hippolytus
406 Regina nemorum, sola quae montes colis
407 et una solis montibus coleris dea,
408 converte tristes ominum in melius minas,
409 o magna silvas inter et lucos dea
410 claramque caeli sidus et noctis decus,
411 cuius relucet mundus alterna vice,
412 Hecate triformis, en ades coeptis favens.
413 animum rigentem tristis Hippolyti doma:
414 det facilis aures: mitiga pectus ferum:
415 amare discat, mutuos ignes ferat.
416 inflecte mentem: torvus aversus ferox
417 in iura Veneris redeat, huc vires tuas
418 intende: sic te lucidi vultus ferant
419 et nube rapta cornibus puris eas,
420 sic te regentem frena nocturni aetheris
421 detrahere numquam Thessali cantus queant
422 nullusque de te gloriam pastor ferat,
423 ades invocata, iam fave votis, dea:
424 ipsum intuor solemne venerantem sacrum
425 nullo latus comitante— quid dubitas? dedit
426 tempus locumque casus: utendum artibus,
427 trepidamus? haud est facile mandatum scelus
428 audere, verum iussa qui regis timet,
429 deponat omne et pellat ex animo decus:
430 malus est minister regii imperii pudor.
Hipp.
431 Quid huc seniles fessa moliris gradus,
432 o fida nutrix, turbidam frontem gerens
433 et maesta vultu? sospes est certe parens
434 sospesque Phaedra stirpis et geminae iugum?
Nvtr.
435 Metus remitte, prospero regnum in statu est
436 domusque florens sorte felici viget.
437 sed tu beatis mitior rebus veni:
438 namque anxiam me cura sollicitat tui,
439 quod te ipse poenis gravibus infestus domas.
440 quem fata cogunt, ille cum venia est miser;
441 at si quis ultro se malis offert volens
442 seque ipse torquet, perdere est dignus bona
443 quis nescit uti. potius annorum memor
444 mentem relaxa: noctibus festis facem
445 attolle, curas Bacchus exoneret graves;
446 aetate fruere: mobili cursu fugit,
447 nunc facile pectus, grata nunc iuveni Venus:
448 exultet animus, cur toro viduo iaces?
449 tristem iuventam solve; nunc cursus rape,
450 effunde habenas, optimos vitae dies
451 effluere prohibe, propria descripsit deus
452 officia et aevum per suos duxit gradus:
453 laetitia iuvenem, frons decet tristis senem.
454 quid te coherces et necas rectam indolem?
455 seges illa magnum fenus agricolae dabit
456 quaecumque laetis tenera luxuriat satis,
457 arborque celso vertice evincet nemus
458 quam non maligna caedit aut resecat" manus:
459 ingenia melius recta se in laudes ferunt,
460 si nobilem animum vegeta libertas alit.
461 truculentus et silvester ac vitae inscius
462 tristem iuventam Venere deserta coles?
463 hoc esse munus credis indictum viris,
464 ut dura tolerent, cursibus domitent equos
465 et saeva bella Marte sanguineo gerant?
475 quam varia leti genera mortalem trahunt
476 carpuntque turbam, pontus et ferrum et doli!
466 providit ille maximus mundi parens,
467 cum tam rapaces cerneret Pati manus,
468 ut damna semper subole repararet nova.
477 sed fata credas desse: sic atram Styga
478 iam petimus ultro, caelibem vitam probet
479 sterilis iuventus: hoc erit, quicquid vides,
480 unius aevi turba et in semet ruet.
469 excedat agedum rebus humanis Venus,
470 quae supplet ac restituit exhaustum genus:
471 orbis iacebit squalido turpis situ,
472 vacuum sine ullis piscibus stabit mare,
473 alesque caelo derit et silvis fera
474 solis et aer pervius ventis erit.
481 proinde vitae sequere naturam ducem:
482 urbem frequenta, civium coetum cole.
Hipp.
483 Non alia magis est libera et vitio carens
484 ritusque melius vita quae priscos colat,
485 quam quae relictis moenibus silvas amat.
486 non illum avarae mentis inflammat furor
487 qui se dicavit montium insontem iugis,
488 non aura populi et vulgus infidum bonis,
489 non pestilens invidia, non fragilis favor;
490 .non ille regno servit aut regno imminens
491 vanos honores sequitur aut fluxas opes,
492 spei metusque liber, haud illum niger
493 edaxque livor dente degeneri petit;
494 nec scelera populos inter atque urbes sata
495 novit nec omnes conscius strepitus pavet
496 aut verba fingit; mille non quaerit tegi
497 dives columnis nec trabes multo insolens
498 suffigit auro; non cruor largus pias
499 inundat aras, fruge nec sparsi sacra
500 centena nivei colla summittunt boves:
501 sed rure vacuo potitur et aperto aethere
502 innocuus errat, callidas tantum feris
503 struxisse fraudes novit et fessus gravi
504 labore niveo corpus Iliso fovet:
505 nunc ille ripam celeris Alphei legit,
506 nunc nemoris alti densa metatur loca,
507 ubi Lerna puro gelida perlucet vado,
508 sedesque mutas: hinc aves querulae fremunt
509 ornique ventis lene percussae tremunt
510 veteresque fagi. iuvit aut amnis vagi
511 pressisse ripas, caespite aut nudo leves
512 duxisse somnos, sive fons largus citas
513 defundit undas sive per flores novos
514 fugiente dulcis murmurat rivo sonus.
515 excussa silvis poma compescunt famem
516 et fraga parvis vulsa dumetis cibos
517 faciles ministrant, regios luxus procul
518 est impetus fugisse: sollicito bibunt
519 auro superbi; quam iuvat nuda manu
520 captasse fontem! certior somnus premit
521 secura duro membra versantem toro.
522 non in recessu furta et obscuro improbus
523 quaerit cubili seque multiplici timens
524 domo recondit: aethera ac lucem petit
525 et teste caelo vivit, hoc equidem reor
526 vixisse ritu prima quos mixtos deis
527 profudit aetas, nullus his auri fuit
528 caecus cupido, nullus in campo sacer
529 divisit agros arbiter populis lapis;
530 nondum secabant credulae pontum rates:
531 sua quisque norat maria; non vasto aggere
532 crebraque turre duxerant urbes latus;
533 non arma saeva miles aptabat manu
534 nec torta clausas fregerat saxo gravi
535 ballista portas, iussa nec dominum pati
536 iuncto ferebat terra servitium bove:
537 sed arva per se feta poscentes nihil
538 pavere gentes, silva nativas opes
539 et opaca dederant antra nativas domos.
540 rupere foedus impius lucri furor
541 et ira praeceps quaeque succensas agit
542 libido mentes; venit imperii sitis
543 cruenta, factus praeda maiori minor:
544 pro iure vires esse. tum primum manu
545 bellare nuda saxaque et ramos rudes
546 vertere in arma: non erat gracili levis
547 armata ferro cornus aut longo latus
548 mucrone cingens ensis aut crista procul
549 galeae comantes: tela faciebat dolor.
550 invenit artes bellicus Mavors novas
551 et mille formas mortis, hinc terras cruor
552 infecit omnis fusus et rubuit mare.
553 tum scelera dempto fine per cunctas domos
554 iere, nullum caruit exemplo nefas:
555 a fratre frater, dextera gnati parens
556 cecidit, maritus coniugis ferro iacet
557 perimuntque fetus impiae matres suos;
558 [taceo novercas. mitius nil est feris]
559 sed dux malorum femina: haec scelerum artifex
560 obsedit animos, huius incestis stupris
561 fumant tot urbes, bella tot gentes gerunt
562 et versa ab imo regna tot populos premunt.
563 sileantur aliae: sola coniunx Aegei,
564 Medea, reddet feminas dirum genus.
Nvtr.
565 Cur omnium fit culpa paucarum scelus?
Hipp.
566 Detestor omnis, horreo fugio execror.
567 sit ratio, sit natura, sit dirus furor:
568 odisse placuit, ignibus iunges aquas
569 et amica ratibus ante promittet vada
570 incerta Syrtis, ante ab extremo sinu
571 Hesperia Tethys lucidum attollet diem
572 et ora dammis blanda praebebunt lupi,
573 quam victus animum feminae mitem geram.
Nvtr.
574 Saepe obstinatis induit frenos Amor
575 et odia mutat, regna materna aspice:
576 illae feroces sentiunt Veneris iugum;
577 testaris istud unicus gentis puer.
Hipp.
578 Solamen unum matris amissae fero.
579 odisse quod iam feminas omnis licet.
Nvtr.
580 Vt dura cautes undique intractabilis
581 resistit undis et lacessentes aquas
582 longe remittit, verba sic spernit mea.
583 Sed Phaedra praeceps graditur, impatiens
584 quo se dabit fortuna? quo verget furor?
585 terrae repente corpus exanimum accidit
586 et ora morti similis obduxit color,
587 attolle vultus, dimove vocis moras:
588 tuus en, alumna, temet Hippolytus tenet.
Phaedra Nutrix
589 Quis me dolori reddit atque aestus graves
590 reponit animo? quam bene excideram mihi!
Hipp.
591 Cur dulce munus redditae lucis fugis?
Ph.
592 Aude, anime, tempta, perage mandatum tuum.
593 intrepida constent verba: qui timide rogat
594 docet negare, magna pare sceleris mei
595 olim peracta est; serus est nobis pudor:
596 amavimus nefanda, si coepta exsequor,
597 forsan iugali crimen abscondam face:
598 honesta quaedam scelera successus facit—
599 en incipe, anime!— Commodes paulum, precor,
600 secretus aures, si quis est abeat comes.
Hipp.
601 En locus ab omni liber arbitrio vacat.
Ph.
602 Sed ora coeptis transitum verbis negant;
603 vis magna vocem mittit et maior tenet,
604 vos testor omnis, caelites, hoc quod volo—
605 [me nolle]
Hipp.
606 Auimusne cupiens aliquid effari nequit?
Ph.
607 Curae leves loquuntur, ingentes stupent.
Hipp.
608 Committe curas auribus, mater, meis.
Ph.
609 Matris superbum est nomen et nimium potens:
610 nostros humilius nomen affectus decet;
611 me vel sororem, Hippolyte, vel famulam voca,
612 famulamque potius: omne servitium feram,
613 non me per altas ire si iubeas nives,
614 pigeat gelatis ingredi Pindi iugis;
615 non, si per ignes ire et infesta agmina,
616 cuncter paratis ensibus pectus dare.
617 mandata recipe sceptra, me famulam accipe:
618 [te imperia regere, me decet iussa exequi]
619 muliebre non est regna tutari urbium;
620 tu qui iuventae flore primaevo viges
621 cives paterno fortis imperio rege,
622 sinu receptam supplicem ac servam tege.
623 miserere viduae—
Hipp.
623b Summus hoc omen deus
624 avertat, aderit sospes actutum parens.
Ph.
625 Regni tenacis dominus et tacitae Stygis
626 nullam relictos fecit ad superos viam:
627 thalami remittet ille raptorem sui?
628 nisi forte amori placidus et Pluton sedet.
Hipp.
629 Illum quidem aequi caelites reducem dabunt,
630 sed dum tenebit vota in incerto deus,
631 pietate caros debita fratres colam
632 et te merebor esse ne viduam putes
633 ac tibi parentis ipse supplebo locum.
Ph.
634 O spes amantum credula, o fallax Amor!
635 satisne dixi? precibus admotis agam.
636 Miserere, tacitae mentis exaudi preces—
637 libet loqui pigetque.
Hipp.
637b Quodnam istud malum est?
Ph.
638 Quod in novercam cadere vix credas malum.
Hipp.
639 Ambigua voce verba perplexa iacis:
640 effare aperte,
Ph.
640b Pectus insanum vapor
641 amorque torret. intimis fervet ferus
642 [penitus medullas atque per venas meat]
643 visceribus ignis mersus et venas latens
644 ut agilis altas flamma percurrit trabes.
Hipp.
645 Amore nempe Thesei casto furis?
Ph.
646 Hippolyte. sic est: Thesei vultus amo
647 illos priores quos tulit quondam puer.
648 cum prima puras barba signaret genas
649 monstrique caecam Gnosii vidit domum
650 et longa curva fila collegit via.
651 quis tum ille fulsit! presserant vittae comam
652 et ora flavus tenera tinguebat pudor:
653 inerant lacertis mollibus fortes tori;
654 tuaeque Phoebes vultus aut Phoebi mei.
655 tuusque potius— talis, en talis fuit
656 cum placuit hosti, sic tulit celsum caput:
657 in te magis refulget incomptus decor;
658 est genitor in te totus et torvae tamen
659 pars «aliqua matris miscet ex aequo decus:
660 in ore Graio Scythicus apparet rigor.
661 si cum parente Creticum intrasses fretum.
662 tibi fila potius nostra nevisset soror.
663 te te, soror, quacumque siderei poli
664 in parte fulges, invoco ad causam parem:
665 domus sorores una corripuit duas,
666 te genitor, at me gnatus. en supplex iacet
667 adlapsa genibus regiae proles domus.
668 respersa nulla labe et intacta, innocens
669 tibi mutor uni. certa descendi ad preces:
670 finem hic dolori faciet aut vitae dies.
671 miserere amantis—
Hipp.
671b Magne regnator deum,
672 tam lentus audis scelera? tam lentus vides?
673 et quando saeva fulmen .emittes manu,
674 si nunc serenum est? omnis impulsus ruat
675 aether et atris nubibus condat diem,
676 ac versa retro sidera obliquos agant
677 retorta cursus, tuque, sidereum caput,
678 radiate Titan, tu nefas stirpis tuae
679 speculare? lucem merge et in tenebras fuge.
680 cur dextra, divum rector atque hominum, vacat
681 tua nec trisulca mundus ardescit face?
682 in me tona, me fige, me velox cremet
683 transactus ignis— sum nocens, merui mori:
684 placui novercae, dignus en stupris ego?.
685 scelerique tanto visus ego solus tibi
686 materia facilis? hoc meus meruit rigor?
687 o scelere vincens omne femineum genus,
688 [o maius ausa matre monstrifera malum]
689 genetrice peior! illa se tantum stupro
690 contaminavit, et tamen. tacitum diu
691 crimen biformi partus exhibuit nota
692 scelusque matris arguit vultu truci
693 ambiguus infans— ille te venter tulit.
694 o ter quaterque prospero fato dati
695 quos hausit et peremit et leto dedit
696 odium dolusque— genitor, invideo tibi:
697 Colchide noverca maius haec, maius malum est.
Ph.
698 Et ipsa nostrae fata cognosco domus:
699 fugienda petimus; sed mei non sum potens.
700 te vel per ignes, per mare insanum sequar
701 rupesque et amnes, unda quos torrens rapit;
702 quacumque gressus tuleris hac amens agar—
703 iterum, superbe, genibus advolvor tuis.
Hipp.
704 Procul impudicos corpore a casto amove
705 tactus— quid hoc est? etiam in amplexus ruit?
706 stringatur ensis, merita supplicia exigat.
707 en impudicum crine contorto caput
708 laeva reflexi: iustior numquam focis
709 datus tuis est sanguis, arquitenens dea.
Ph.
710 Hippolyte, nunc me compotem voti facis:
711 sanas furentem. maius hoc voto meo est,
712 salvo ut pudore manibus immoriar tuis.
Hipp.
713 Abscede, vive ne quid exores, et hic
714 contactus ensis deserat castum latus.
715 quis eluet me Tanais aut quae barbaris
716 Maeotis undis Pontico incumbens mari?
717 non ipse toto magnus Oceano pater
718 tantum expiarit sceleris, o silvae, o ferae!
Nvtr.
719 Deprensa culpa est. anime, quid segnis stupes?
720 regeramus ipsi crimen atque ultro impiam
721 Venerem arguamus: scelere velandum est scelus:
722 tutissimum est inferre, cum timeas, gradum.
723 ausae priores simus an passae nefas,
724 secreta cum sit culpa, quis testis sciet?
725 Adeste, Athenae! fida famulorum manus,
726 fer opem! nefandi raptor Hippolytus stupri
727 instat premitque, mortis intentat metum,
728 ferro pudicam terret— en praeceps abit
729 ensemque trepida liquit attonitus fuga.
730 pignus tenemus sceleris, hanc maestam prius
731 recreate, crinis tractus et lacerae comae
732 ut sunt remaneant, facinoris tanti notae,
733 perferte 4n urbem, recipe iam sensus, era.
734 quid te ipsa lacerans omnium adspectus fugis?
735 mens inpudicam facere, non casus solet.
Chorus
736 Fugit insanae similis procellae,
737 ocior nubes glomerante Coro,
738 ocior cursum rapiente flamma,
739 stella cum ventis agitata longos
740 porrigit ignes.
741 Conferat tecum decus omne priscum
742 fama miratrix senioris aevi:
743 pulchrior tanto tua forma lucet,
744 clarior quanto micat orbe pleno
745 cum suos ignes coeunte cornu
746 iunxit et curru properante pernox
747 exerit vultus rubicunda Phoebe
748 nec tenent stellae faciem minores;
749 talis est. primas referens tenebras,
750 nuntius noctis, modo lotus undis
751 Hesperus, pulsis iterum tenebris
752 Lucifer idem.
753 Et tu. thyrsigera Liber ab India.
754 intonsa iuvenis perpetuum coma,
755 tigres pampinea cuspide territans
756 ac mitra cohibens cornigerum caput,
757 non vinces rigidas Hippolyti comas.
758 ne vultus nimium suspicias tuos:
759 omnis per populos fabula distulit,
760 Phaedrae quem Bromio praetulerit soror.
761 Anceps forma bonum mortalibus,"
762 exigui donum breve temporis,
763 ut velox celeri pede laberis!
764 Non sic prata novo vere decentia
765 aestatis calidae despoliat vapor,
766 saevit solstitio cum medius dies
767 et noctes brevibus praecipitant rotis
768 languescunt folio et lilia pallido:
769 ut gratae capiti deficiunt comae
770 et fulgor teneris qui radiat genis
771 momento rapitur nullaque non dies
772 formonsi spolium corporis abstulit.
773 res est forma fugax: quis sapiens bono
774 confidat fragili? dum licet, utere.
775 tempus te tacitum subruit. horaque
776 semper praeterita deterior subit.
777 Quid deserta petis? tutior aviis
778 non est forma locis: te nemore abdito,
779 cum Titan medium constituit diem,
780 cingent turba licens Naides improbae,
781 formonsos solitae claudere fontibus,
782 et somnis facient insidias tuis
783 [lascivae nemorum deae]
784 Panas quae Dryades montivagos petunt,
785 aut te stellifero despiciens polo
786 sidus post veteres Arcadas editum
787 currus non poterit flectere candidos.
788 et nuper rubuit, nullaque lucidis
789 nubes sordidior vultibus obstitit:
790 at nos solliciti numine turbido,
791 tractari! Thessalicis carminibus rati,
792 tinnitus dedimus: tu fueras labor
793 et tu causa morae, te dea noctium
794 dum spectat celeres sustinuit vias.
795 Vexent hanc faciem frigora parcius,
796 haec solem facies rarius appetat:
797 lucebit Pario marmore clarius,
798 quam grata est facies torva viriliter
799 et pondus veteris triste supercili!
800 Phoebo colla licet splendida compares:
801 illum caesaries nescia colligi
802 perfundens umeros ornat et integit;
803 te frons hirta decet, te brevior coma
804 nulla lege iacens; tu licet asperos
805 pugnacesque deos viribus audeas
806 et vasti spatio vincere corporis:
807 aequas. Herculeos nam iuvenis toros,
808 Martis belligeri pectore latior,
809 si dorso libeat cornipedis vehi,
810 frenis Castorea mobilior manu
811 Spartanum poteris flectere Cyllaron.
812 ammentum digitis tende prioribus
813 et totis iaculum dirige viribus:
814 tam longe, dociles spicula figere,
815 non mittent gracilem Cretes harundinem.
816 aut si tela modo spargere Parthico
817 in caelum placeat, nulla sine alite
818 descendent, tepido viscere condita
819 praedam de mediis nubibus afferent.
820 Raris forma viris (saecula perspice)
821 inpunita fuit. te melior deus
822 tutum praetereat formaque nobilis
823 deformis senii monstret imaginem.
824 Quid sinat inausum feminae praeceps furor?
825 nefanda iuveni crimina insonti apparat.
826 en scelera! quaerit crine lacerato fidem,
827 decus omne turbat capitis, umectat genas:
828 instruitur omni fraude feminea dolus.
829 Sed iste quisnam est, regium in vultu decus
830 gerens et alto vertice attollens caput?
831 ut ora iuveni paria Perithoo gerit,
832 ni languido pallore canderent genae
833 staretque recta squalor incultus coma.
834 en ipse Theseus redditus terris adest.
Theseus Nutrix
835 Tandem profugi noctis aeternae plagam
836 vastoque manes carcere umbrantem polum,
837 et vix cupitum sufferunt oculi diem.
838 iam quarta Eleusin dona Triptolemi secat
839 paremque totiens libra composuit diem,
840 ambiguus ut me sortis ignotae labor
841 detinuit inter mortis et vitae mala.
842 pars una vitae mansit extincto mihi:
843 sensus malorum; finis Alcides fuit,
844 qui cum revulsum Tartaro abstraheret canem,
845 me quoque supernas pariter ad sedes tulit.
846 sed fessa virtus robore antiquo caret
847 trepidantque gressus, heu, labor quantus fuit
848 Phlegethonte ab imo petere longinquum aethera
849 pariterque mortem fugere et Alciden sequi.
850 Quis fremitus aures flebilis pepulit meas?
851 expromat aliquis, luctus et lacrimae et dolor,
852 in limine ipso maesta lamentatio?
853 auspicia digna prorsus inferno hospite.
Nvtr.
854 Tenet obstinatum Phaedra consilium necis
855 fletusque nostros spernit ac morti imminet.
Thes.
856 Quae causa leti? reduce cur moritur viro?
Nvtr.
857 Haec ipsa letum causa maturum attulit.
Thes.
858 Perplexa magnum verba nescio quid tegunt.
859 effare aperte quis gravet mentem dolor.
Nvtr.
860 Haut pandit ulli; maesta secretum occulit
861 statuitque secum ferre quo moritur malum.
862 iam perge, quaeso, perge: properato est opus.
Thes.
863 Reserate clausos regii postes laris.
Theseus Phaedra Nutrix Tacita
864 0 socia thalami, sicine adventum viri
865 et expetiti coniugis vultum excipis?
866 quin ense viduas dexteram atque animum mihi
867 restituis et te quicquid e vita fugat
868 expromis?
Ph.
868b Eheu, per tui sceptrum imperi,
869 magnanime Theseu, perque natorum indolem
870 tuosque reditus perque iam cineres meos,
871 permitte mortem,
Thes.
871b Causa quae cogit mori?
Ph.
872 Si causa leti dicitur, fructus perit.
Thes.
873 Nemo istud alius, me quidem excepto, audiet.
Ph.
874 Aures pudica coniugis solas timet.
Thes.
875 Effare: fido pectore arcana occulam.
Ph.
876 Alium silere quod voles, primus sile.
Thes.
877 Leti facultas nulla continget tibi.
Ph.
878 Mori volenti desse mors numquam potest.
Thes.
879 Quod sit luendum morte delictum indica.
Ph.
880 Quod vivo.
Thes.
880b Lacrimae nonne te nostrae movent?
Ph.
881 Mors optima est perire lacrimandum suis.
Thes.
882 Silere pergit, verbere ac vinclis opus;
883 altrixque prodet quicquid haec fari abnuit.
884 vincite ferro, verberum vis extrahat
885 secreta mentis,
Ph.
885b Ipsa iam fabor. mane.
Thes.
886 Quidnam ora maesta avertis et lacrimas genis
887 subito coortas veste praetenta optegis?
Ph.
888 Te, te, creator caelitum, testem invoco
889 et te, coruscum lucis aetheriae iubar,
890 t ex cuius ortu nostra dependet domus:
891 temptata precibus restiti; ferro ac minis
892 non cessit animus: vim tamen corpus tulit.
893 labem hanc pudoris eluet noster cruor.
Thes.
894 Quis, ede, nostri decoris eversor fuit?
Ph.
895 Quem rere minime,
Thes.
895b Quis sit audire expeto.
Ph.
896 Hic dicet ensis quem tumultu territus
897 liquit stuprator civium accursum timens.
Thes.
898 Quod facinus, heu me, cerno? quod monstrum intuor?
899 regale patris asperum signis ebur
900 capulo refulget, gentis Actaeae decus.
901 sed ipse quonam evasit?
Ph.
901b Hi trepidum fuga
902 videre famuli concitum celeri pede.
Thes.
903 Pro sancta Pietas, pro gubernator poli
904 et qui secundum fluctibus regnum moves,
905 unde ista venit generis infandi lues?
906 hunc Graia tellus aluit an Taurus Scythes
907 Colchusque Phasis? redit ad auctores genus
908 stirpemque primam degener sanguis refert.
909 est prorsus iste gentis armiferae furor,
910 odisse Veneris foedera et castum diu
911 vulgare populis corpus, o tetrum genus
912 nullaque victum lege melioris soli!
913 ferae quoque ipsae Veneris evitant nefas,
914 generisque leges inscius servat pudor.
915 ubi vultus ille et ficta maiestas viri
916 atque habitus horrens, prisca et antiqua appetens,'
917 morumque senium triste et affectus graves?
918 o vita fallax, abditos sensus geris
919 animisque pulchram turpibus faciem induis:
920 pudor impudentem celat, audacem quies,
921 pietas nefandum; vera fallaces probant
922 simulantque molles dura. silvarum incola
923 ille efferatus castus intactus rudis,
924 mihi te reservas? a meo primum toro
925 et scelere tanto placuit ordiri virum?
926 iam iam superno numiui grates ago,
927 quod icta nostra cecidit Antiope manu,
928 quod non ad antra Stygia descendens tibi
929 matrem reliqui, profugus ignotas procul
930 percurre gentes: te licet terra ultimo
931 summota mundo dirimat Oceani plagis
932 orbemque nostris pedibus obversum colas,
933 licet in recessu penitus extremo abditus
934 horrifera celsi regna transieris poli
935 hiemesque supra positus et canas nives
936 gelidi frementes liqueris Boreae ruinas
937 post te furentes, sceleribus poenas dabis.
938 profugum per omnis pertinax latebras premam:
939 longinqua clausa abstrusa diversa invia
940 emetiemur, nullus obstabit locus:
941 scis unde redeam, tela quo mitti haud queunt,
942 huc vota mittam, genitor aequoreus dedit
943 ut vota prono terna concipiam deo.
944 et invocata munus hoc sanxit Styge.
945 En perage donum triste, regnator freti!
946 non cernat ultra lucidum Hippolytum diem
947 adeatque manes iuvenis iratos patri,
948 fer abominandam nunc opem gnato, parens:
949 numquam supremum numinis munus tui
950 consumeremus. magna ni premerent mala:
951 inter profunda Tartara et Ditem horridum
952 et imminentes regis inferni minas,
953 voto peperci: redde nunc pactam fidem,
954 genitor, moraris? cur adhuc undae silent?
955 nunc atra ventis nubila impellentibus
956 subtexe noctem, sidera et caelum eripe,
957 effunde pontum, vulgus aequoreum cie
958 fluctusque ab imo tumidus Oceano voca.
Chorus
959 O magna parens, Natura, deum
960 tuque igniferi rector Olympi,
961 qui sparsa cito sidera mundo
962 cursusque vagos rapis astrorum
963 celerique polos cardine versas,
964 cur tanta tibi cura perennes
965 agitare vias aetheris alti,
966 ut nunc canae frigora brumae
967 nudent silvas,
968 nunc arbustis redeant umbrae,
969 nunc aestivi colla leonis
970 Cererem magno fervore coquant
971 viresque suas temperet annus?
972 sed cur idem qui tanta regis,
973 sub quo vasti pondera mundi
974 librata suos ducunt orbes,
975 hominum nimium' securus abes,
976 non sollicitus
977 prodesse bonis, nocuisse malis?
978 res humanas ordine nullo
979 Fortuna regit sparsitque manu
980 munera caeca, peiora fovens;
981 vincit sanctos dira libido,
982 fraus sublimi regnat in aula.
983 tradere turpi fasces populus
984 gaudet, eosdem colit atque odit.
985 tristis virtus perversa tulit
986 praemia recti:
987 castos sequitur mala paupertas
988 vitioque potens regnat adulter:
989 o vane pudor falsumque decus!
989b Sed quid citato nuntius properat gradu
990 rigatque maestis lugubrem vultum genis?
Nuntius Theseus
991 O sors acerba et dura, famulatus gravis,
992 cur me ad nefandum nuntium casus vocat?
Thes.
993 Ne metue cladis fortiter fari asperas:
994 non imparatum pectus aerumnis fero.
Nvnt.
995 Vocem dolori lingua luctificam negat.
Thes.
996 Proloquere quae sors aggravet quassam domum.
Nvnt.
997 Hippolytus, heu me, flebili leto occubat.
Thes.
998 Gnatum parens obisse iam pridem scio:
999 nunc raptor obiit, mortis effare ordinem.
Nvnt.
1000 Vt profugus urbem liquit infesto gradu
1001 celerem citatis passibus cursum explicans,
1002 celso sonipedes ocius subigit iugo
1003 et ora frenis domita substrictis ligat.
1004 tum multa secum effatus et patrium solum
1005 abominatus saepe genitorem ciet
1006 acerque habenis lora permissis quatit:
1007 cum subito vastum tonuit ex alto mare
1008 crevitque in astra, nullus inspirat salo
1009 ventus, quieti nulla pars caeli strepit
1010 placidumque pelagus propria tempestas agit.
1011 non tantus Auster Sicula disturbat freta
1012 nec tam furens Ionius exsurgit sinus
1013 regnante Coro, saxa cum fluctu tremunt
1014 et cana summum spuma Leucaten ferit.
1015 consurgit ingens pontus in vastum aggerem,
1016 [tumidumque monstro pelagus in terras ruit.]
1017 nec ista ratibus tanta construitur lues:
1018 terris minatur; fluctus haud cursu levi
1019 provolvitur: nescio quid onerato sinu
1020 gravis unda portat, quae novum tellus caput
1021 ostendit astris? Cyclas exoritur nova?
1022 [latuere rupes numine Epidauri dei]
1023 [et scelere petrae nobiles Scironides]
1024 [et quae duobus terra comprirnitur fretis.]
1025 haec dum stupentes quaerimus, totum en mare
1026 immugit, omnes undique scopuli adstrepunt;
1027 summum cacumen rorat expulso sale.
1028 spumat vomitque vicibus alternis aquas
1029 qualis per alta vehitur Oceani freta
1030 fluctum refundens ore physeter capax. ,
1031 inhorruit concussus undarum globus
1032 solvitque sese et litori invexit malum
1033 maius timore, pontus in terras ruit
1034 suumque monstrum sequitur— os quassat tremor.
1035 quis habitus illi corporis vasti fuit!
1036 caerulea taurus colla sublimis gerens
1037 erexit altam fronte viridanti iubam;
1038 stant hispidae auris, orbibus varius color,
1039 et quem feri dominator habuisset gregis
1040 et quem sub undis natus: hinc flammam vomunt
1041 oculi, hinc relucent caerula insignes nota;
1042 opima cervix arduos tollit toros
1043 naresque hiulcis haustibus patulae fremunt;
1044 musco tenaci pectus ac palear viret,
1045 longum iubente spargitur fuco latus;
1046 tum pone tergus ultima in monstrum coit
1047 facies et ingens belua immensam trahit
1048 squamosa partem, talis extremo mari
1049 pistrix citatas sorbet aut frangit rates.
1050 tremuere terrae, fugit attonitum pecus
1051 passim per agros nec suos pastor sequi
1052 meminit iuvencos; omnis e saltu fera
1053 diffugit, omnis frigido exsanguis metu
1054 venator horret, solus immunis metu
1055 Hippolytus artis continet frenis equos
1056 pavidosque notae vocis hortatu ciet.
1057 est alta ad agros collibus ruptis via,
1058 vicina tangens spatia suppositi maris;
1059 hic se illa moles acuit atque iras parat.
1060 ut cepit animos seque praetemptans satis
1061 prolusit irae, praepeti cursu evolat,
1062 summam citato vix gradu tangens humum,
1063 et torva currus ante trepidantes stetit.
1064 contra feroci gustus insurgens minax
1065 vultu nec ora mutat et magnum intonat:
1066 'haud frangit animum vanus hic terror meum:
1067 nam mihi paternus vincere est tauros labor.'
1068 inobsequentes protinus frenis equi
1069 rapuere currum iamque derrantes via,
1070 quacumque rabidos pavidus evexit furor,
1071 hac ire pergunt seque per scopulos agunt.
1072 at ille, qualis turbido rector mari
1073 ratem retentat, ne det obliquum latus,
1074 et arte fluctum fallit, haud aliter citos
1075 currus gubernat: ora nunc pressis trahit
1076 constricti frenis, terga nunc torto frequens
1077 verbere cohercet. sequitur adsiduus comes,
1078 nunc aequa carpens spatia, nunc contra obvius
1079 oberrat, omni parte terrorem movens.
1080 non-licuit ultra fugere: nam toto obvius
1081 incurrit ore corniger ponti horridus.
1082 tum vero pavida sonipedes mente exciti
1083 imperia solvunt seque luctantur iugo
1084 eripere rectique in pedes iactant onus.
1085 praeceps in ora fusus implicuit cadens
1086 laqueo tenaci corpus et quanto magis
1087 pugnat, sequaces hoc magis nodos ligat.
1088 sensere pecudes facinus— et curru levi,
1089 dominante nullo, qua timor iussit ruunt.
1090 talis per auras non suum agnoscens onus
1091 Solique falso creditum indignans diem
1092 Phaethonta currus devio excussit polo.
1093 late cruentat arva et inrisum caput
1094 scopulis resultat; auferant dumi comas,
1095 et ora duras pulchra populatur lapis
1096 peritque multo vulnere infelix decor.
1097 moribunda celeres membra pervolvunt rotae:
1098 tandemque raptum truncus ambusta sude
1099 medium per inguen stipite ingesto tenet,
1100 paulumque domino currus affixo stetit.
1101 haesere biiuges vulnere— et pariter moram
1102 dominumque rumpunt, inde semanimem secant
1103 virgulta, acutis asperi vepres rubis
1104 omnisque truncus corporis partem tulit.
1105 errant per agros funebris famuli manus,
1106 per illa qua distinctus Hippolytus loca
1107 longum cruenta tramitem signat nota,
1108 maestaeque domini membra vestigant canes.
1109 necdum dolentum sedulus potuit labor
1110 explere corpus, hocine est formae decus?
1111 qui modo paterni clarus imperii comes
1112 et certus heres siderum fulsit modo,
1113 passim ad supremos ille colligitur rogos
1114 et funeri confertur.
Thes.
1114b O nimium potens,
1115 quanto parentes sanguinis vinclo tenes.
1116 natura, quam te colimus inviti quoque:
1117 occidere volui noxium, amissum fleo.
Nvnt.
1118 Gaudere non est ipse quod voluit potens.
Thes.
1119 Equidem malorum maximum hunc cumulum reor,
1120 si abominaiida casus optanda efficit.
Nvnt.
1121 Et si odia servas, cur madent fletu genae?
Thes.
1122 Quod interemi non, quod amisi fleo.
Chorus
1123 Quanti casus humana rotant!
1124 minor in parvis Fortuna furit
1125 leviusque ferit leviora deus;
1126 servat placidos obscura quies
1127 praebetque senes casa securos.
1128 Admota aetheriis culmina sedibus
1129 Euros excipiunt, excipiunt Notos,
1130 insani Boreae minas
1131 imbriferumque Corum.
1132 Raros patitur fulminis ictus
1133 umida vallis:
1134 tremuit telo Iovis altisoni
1135 Caucasus ingens Plirygiurnque nemus
1136 matris Cybeles: metuens caelo
1137 Iuppiter alto vicina petit;
1138 non capit umquam magnos motus
1139 humilis tecti plebeia domus.
1140 [circa regna tonat]
1141 Volat ambiguis mobilis alis
1142 hora, nec ulli praestat velox
1143 Fortuna fidem,
1144 hic qui clari […] sidera mundi
1145 nitidumque diem morte relicta.
1146 luget maestos tristis reditus
1147 ipsoque magis flebile Averno
1148 sedis patriae videt hospitium.
1149 Pallas Actaeae veneranda genti,
1150 quod tuus caelum superosque Theseus
1151 spectat et fugit Stygias paludes,
1152 casta nil debes patruo rapaci:
1153 constat inferno numerus tyranno.
1154 Quae vox ab altis flebilis tectis sonat
1155 strictoque vaecors Phaedra quid ferro parat?
Theseus Phaedra Chorus
1156 Quis te dolore percitam instigat furor?
1157 quid ensis iste quidve vociferatio
1158 planctusque supra corpus invisum volunt?
Ph.
1159 Me, me, profundi saeve dominator freti,
1160 invade et in me monstra caerulei maris
1161 emitte, quicquid intimo Tethys sinu
1162 extrema gestat, quicquid Oceanus vagis
1163 complexus undis ultimo fluctu tegit,
1164 o dure Theseu semper, o numquam ad tuos
1165 tuto reverse: gnatus et genitor nece
1166 reditus tuos luere; pervertis domum
1167 amore semper coniugum aut odio nocens.
1168 Hippolyte, tales intuor vultus tuos
1169 talesque feci? membra quis saevus Sinis
1170 aut quis Procrustes sparsit aut quis Cresius,
1171 Daedalea vasto claustra mugitu replens,
1172 taurus biformis ore cornigero ferox
1173 divulsit? heu me. quo tuus fugit decor
1174 oculique nostrum sidus? exanimis iaces?
1175 ades parumper verbaque exaudi mea—
1176 nil turpe loquimur: hac manu poenas tibi
1177 solvam et nefando pectori ferrum inseram
1178 animaque Phaedram pariter ac scelere exuam,
1179 et te per undas perque Tartareos lacus.
1180 per Styga, per amnes igneos amens sequar.
1181 placemus umbras: capitis exuvias cape
1182 laceraeque frontis accipe abscisam comam.
1183 non licuit animos iungere, at certe licet
1184 iunxisse fata. morere, si casta es, viro;
1185 si incesta, amori, coniugis thalamos petam
1186 tanto impiatos facinore? hoc derat nefas,
1187 ut vindicato sancta fruereris toro.
1188 o mors amoris una sedamen mali,
1189 o mors ^pudoris maximum laesi decus,
1190 confugimus ad te: pande placatos sinus.
1191 Audite, Athenae, tuque, funesta pater
1192 peior noverca: falsa memoravi et nefas,
1193 quod ipsa demens pectore insano hauseram,
1194 mentita finxi. vana punisti pater,
1195 iuvenisque castus crimine incesto iacet,
1196 pudicus, insons— recipe iam mores tuos.
1197 mucrone pectus impium iusto patet
1198 cruorque sancto solvit inferias viro.
Thes.
1199 Quid facere rapto debeas gnato parens.
1200 disce a noverca: condere Acherontis plagis.
1201 Pallidi fauces Averni vosque, Taenarei specus,
1202 unda miseris grata Lethes vosque, torpentes lacus,
1203 impium rapite atque mersum premite perpetuis malis,
1204 nunc adeste, saeva ponti monstra, nunc vastum mare,
1205 ultimo quodcumque Proteus aequorum abscondit sinu,
1206 meque ovantem scelere tanto rapite in altos gurgites,
1207 tuque semper, genitor, irae facilis assensor meae,
1208 morte facili dignus haud sum qui nova natum nece
1209 segregem sparsi per agros quique, dum falsum nefas
1210 exsequor vindex severus, incidi in verum scelus.
1211 sidera et manes et undas scelere complevi meo:
1212 amplius sors nulla restat; regna me norunt tria.
1213 In hoc redimus? patuit ad caelum via,
1214 bina ut viderem funera et geminam necem,
1215 caelebs et orbus funebres una face
1216 ut concremarem prolis ac thalami rogos?
1217 donator atrae lucis, Alcide, tuum
1218 Diti remitte munus; ereptos mihi
1219 restitue manes, impius frustra invoco
1220 mortem relictam— crudus et leti artifex,
1221 exitia machinatus insolita effera,
1222 nunc tibimet ipse iusta supplicia irroga.
1223 pinus coacto vertice attingens humum
1224 caelo remissum findat in geminas trabes,
1225 mittarve praeceps saxa per Scironia?
1226 graviora vidi, quae pati clausos iubet
1227 Phlegethon nocentes igneo cingens vado:
1228 quae poena memet maneat et sedes, scio.
1229 umbrae nocentes, cedite et cervicibus
1230 bis, his repositum degravet fessas manus
1231 saxum, seni perennis Aeolio labor-,
1232 me ludat amnis ora vicina alluens;
1233 vultur relicto transvolet Tityo ferus
1234 meumque poenae semper accrescat iecur;
1235 et tu mei requiesce Perithoi pater:
1236 haec incitatis membra turbinibus ferat
1237 numquam resistens orbe revoluto rota.
1238 dehisce tellus, recipe me dirum chaos,
1239 recipe, haec ad umbras iustior nobis via est:
1240 gnatum sequor— ne metue qui manes regis:
1241 casti venimus; recipe me aeterna domo
1242 non exiturum, non movent divos preces;
1243 at si rogarem scelera, quam proni forent.
Chor.
1244 Theseu, querelis tempus aeternum manet:
1245 nunc iusta nato solve et absconde ocius
1246 dispersa foede membra laniatu effero.
Thes.
1247 Huc, huc reliquias vehite cari corporis
1248 pondusque et artus temere congestos date.
1249 Hippolytus hic est? crimen agnosco meum:
1250 ego te peremi; neu nocens tantum semel
1251 solusve fierem, facinus ausurus parens
1252 patrem advocavi. munere en patrio fruor,
1253 o triste fractis orbitas annis malum!
1254 complectere artus, quodque de nato est super,
1255 miserande, maesto pectore incumbens fove.
Chor.
1256 Disiecta genitor membra laceri corporis
1257 in ordinem dispone et errantes loco
1258 restitue partes: fortis hic dextrae locus,
1259 hic laeva frenis docta moderandis manus
1260 ponenda: laevi lateris agnosco notas.
1261 quam magna lacrimis pars adhuc nostris abest!
Thes.
1262 Durate trepidae lugubri officio manus,
1263 fletusque largos sistite, arentes genae,
1264 dum membra nato genitor adnumerat suo
1265 corpusque fingit, hoc quid est forma carens
1266 et turpe, multo vulnere abruptum undique?
1267 quae pars tui sit dubito; sed pars est tui:
1268 hic, hic repone, non suo, at vacuo loco.
1269 haecne illa facies igne sidereo nitens,
1270 inimica flectens lumina? huc cecidit decor?
1271 o dira fata, numinum o saevus favor!
1272 sic ad parentem natus ex voto redit?
1273 en haec suprema dona genitoris cape,
1274 saepe efferendus; interim haec ignes ferant.
1275 Patefacite acerbam caede funesta domum:
1276 Mopsopia claris tota lamentis sonet,
1277 vos apparate regii flammam rogi;
1278 at vos per agros corporis partes vagas
1279 inquirite. istam terra defossam premat,
1280 gravisque tellus impio capiti incubet.