Medea
Medea
1 Di coniugales tuque genialis tori,
2 Lucina, custos quaeque domituram freta
3 Tiphyn novam frenare docuisti ratem,
4 et tu, profundi saeve dominator maris,
5 clarumque Titan dividens orbi diem,
6 tacitisque praebens conscium sacris iubar
7 Hecate triformis, quosque iuravit mihi
8 deos Iason, quosque Medeae magis
9 fas est precari: noctis aeternae chaos,
10 aversa superis regna manesque impios
11 dominumque regni tristis et dominam fide
12 meliore raptam, voce non fausta precor,
13 nunc, nunc adeste, sceleris ultrices deae,
14 crinem solutis squalidae serpentibus,
15 atram cruentis manibus amplexae facem,
16 adeste, thalamis horridae quondam meis
17 quales stetistis: coniugi letum novae
18 letumque socero et regiae stirpi date,
19 date peius aliud, quod precer sponso malum:
20 vivat, per urbes erret ignotas egens
21 exul pavens invisus incerti laris,
23a22b iam notus hospes limen alienum expetat,
22a23b me coniugem optet quoque non aliud queam
24 peius precari, liberos similes patri "
25 similesque matri, parta iam, parta ultio est:
26 peperi, querelas verbaque in cassum sero?
27 non ibo in hostes? manibus excutiam faces
28 caeloque lucem, spectat hoc nostri sator
29 Sol generis, et spectatur, et curru insidens
30 per solita puri spatia decurrit poli?
31 non redit in ortus et remetitur diem?
32 da, da per auras curribus patriis vehi,
33 committe habenas, genitor, et flagrantibus
34 ignifera loris tribue moderari iuga:
35 gemino Corinthos litore opponens moras
36 cremata flammis maria committat duo.
37 hoc restat unum, pronubam thalamo feram
38 ut ipsa pinum postque sacrificas preces
39 caedam dicatis victimas altaribus,
40 per viscera ipsa quaere supplicio viam,
41 si vivis, anime, si quid antiqui tibi
42 remanet vigoris; pelle femineos metus
43 et inhospitalem Caucasum mente indue,
44 quodcumque vidit Pontus aut Phasis nefas,
45 videbit Isthmos. effera ignota horrida,
46 tremenda caelo pariter ac terris mala
47 mens intus agitat: vulnera et caedem et vagum
48 funus per artus— levia memoravi nimis:
49 haec virgo feci; gravior exurgat dolor:
50 maiora iam me scelera post partus decent.
51 accingere ira teque in exitium para
52 furore toto. paria narrentur tua
53 repudia thalamis: quo virum linques modo?
54 hoc quo secuta es. rumpe iam segnes moras:
55 quae scelere parta est, scelere linquenda est domus.
Chorus
56 Ad regum thalamos numine prospero
57 qui caelum superi quique regnat fretum
58 assint cum populis rite faventibus,
59 primum sceptriferis colla Tonantibus
60 taurus celsa ferat tergore candido;
61 Latinam nivei femina corporis
62 intemptata iugo placet et asperi
63 Martis sanguineas quae cohibet manus,
64 quae dat belligeris foedera gentibus
65 et cornu retinet divite copiam,
66 donetur tenera mitior hostia,
67 et tu, qui facibus legitimis ades,
68 noctem discutiens auspice dextera
69 huc incede gradu marcidus ebrio,
70 praecingens roseo tempora vinculo.
71 et tu quae, gemini praevia temporis,
72 tarde, stella, redis semper amantibus:
73 te matres, avide te cupiunt nurus
74 quamprimum radios spargere lucidos.
75 Vincit virgineus decor
76 longe Cecropias nurus,
77 et quas Taygeti iugis
78 exercet iuvenum modo
79 muris quod caret oppidum,
80 et quas Aonius latex
81 Alpheosque sacer lavat.
82 Si forma velit aspici,
83 cedent Aesonio duci
84 proles fulminis improbi
85 aptat qui iuga tigribus.
86 nec non, qui tripodas movet,
87 frater virginis asperae,
88 cedet Castore cum suo
89 Pollux caestibus aptior.
90 sic, sic, caelicolae, precor,
91 vincat femina coniuges,
92 vir longe superet viros.
93 Haec cum femineo .constitit in choro,
94 unius facies praenitet omnibus.
95 sic cum sole perit sidereus decor,
96 et densi latitant Pleiadum greges
97 cum Phoebe solidum lumine non suo
98 orbem circuitis cornibus alligat.
99 ostro sic niveus puniceo color
100 perfusus rubuit, sic nitidum iubar
101 pastor luce nova roscidus aspicit.
102 ereptus thalamis Phasidis horridi,
103 effrenae solitus pectora coniugis
104 invita trepidus prendere dextera,
105 felix Aeoliam corripe virginem .
106 nunc primum soceris, sponse, volentibus.
107 concesso, iuvenes, ludite iurgio,
108 hinc illinc, iuvenes, mittite carmina:
109 rara est in dominos iusta licentia.
110 Candida thyrsigeri proles generosa Lyaei,
111 multifidam iam tempus erat succendere pinum:
112 excute sollemnem digitis marcentibus ignem.
113 festa dicax fundat convicia fescenninus.
114 solvat turba iocos— tacitis eat illa tenebris,
115 si qua peregrino nubit fugitiva marito.
Medea Nvtrix
116 Occidimus, aures pepulit hymenaeus meas.
117 vix ipsa tantum, vix adnue credo malum,
118 hoc facere Iason potuit, erepto patre
119 patria atque regno sedibus solam exteris
120 deserere durus? merita contempsit mea
121 qui scelere flammas viderat vinci et mare?
122 adeone credit omne consumptum nefas?
123 incerta vaecors mente vaesana feror
124 partes in omnes; unde me ulcisci queam?
125 utinam esset illi frater! est coniunx: in hanc
126 ferrum exigatur. hoc meis satis est malis?
127 si quod Pelasgae, si quod urbes barbarae
128 novere facinus quod tuae ignorent manus,
129 nunc est parandum. scelera te hortentur tua
130 et cuncta redeant f inclitum regni decus
131 raptum et nefandae virginis parvus comes
132 divisus ense, funus ingestum. patri
133 sparsum que ponto corpus et Peliae senis
134 decocta aeno membra: funestum impie
135 quam saepe fudi sanguinem, et nullum scelus
136 irata feci: suasit infelix amor.
137 Quid tamen Iason potuit, alieni arbitri
138 iurisque factus? debuit ferro obvium
139 offerre pectus— melius, a melius, dolor
140 furiose, loquere, si potest, vivat meus,
141 ut fuit, Iason; si minus, vivat tamen
142 memorque nostri muneris parcat mihi.
143 culpa est Creontis tota, qui sceptro impotens
144 coniugia solvit quique genetricem abstrahit
145 gnatis et arto pignore astrictam fidem
146 dirimit: petatur solus hic, poenas luat
147 quas debet, alto cinere cumulabo domum;
148 videbit atrum verticem flammis agi
149 Malea longas navibus flectens moras.
Nvtr.
150 Sile, obsecro, questusque secreto abditos
151 manda dolori, gravia quisquis vulnera
152 patiente et aequo mutus animo pertulit,
153 referre potuit: ira quae tegitur nocet;
154 professa perdunt odia vindictae locum.
Med.
155 Levis est dolor qui capere consilium potest
156 et clepere sese: magna non latitant mala.
157 libet ire contra,
Nvtr.
157b Siste furialem impetum,
158 alumna: vix te tacita defendit quies.
Med.
159 Fortuna fortes metuit, ignavos premit.
Nvtr.
160 Tunc est probanda, si locum virtus habet.
Med.
161 Numquam potest non esse virtuti locus.
Nvtr.
162 Spes nulla rebus monstrat adflictis viam.
Med.
163 Qui nil potest sperare, desperet nihil.
Nvtr.
164 Abiere Colchi, coniugis nulla est fides
165 nihilque superest opibus e tantis tibi.
Med.
166 Medea superest, hic mare et terras vides
167 ferrumque et ignes et deos et fulmina.
Nvtr.
168 Rex est timendus,
Med.
168b Rex meus fuerat pater.
Nvtr.
169 Non metuis arma?
Med.
169b Sint licet terra edita.
Nvtr.
170 Moriere.
Med.
170b Cupio.
Nvtr.
170c Profuge.
Med.
170d Paenituit fugae.
Nvtr.
171 Medea
Med.
171b Fiam
Nvtr.
171c Mater es.
Med.
171d Cui sim vides.
Nvtr.
172 Profugere dubitas?
Med.
172b Fugiam, ut ulciscar prius.
Nvtr.
173 Vindex sequetur,
Med.
173b Forsan inveniam moras.
Nvtr.
174 Compesce verba, parce iam, demens, minis
175 animosque minue: tempori aptari decet.
Med.
176 Fortuna opes auferre, non animum potest,
177 sed cuius ictu regius cardo strepit?
178 ipse' est Pelasgo tumidus imperio Creo.
Creo Medea
179 Medea, Colchi noxium Aeetae genus,
180 nondum meis exportat e regnis pedem?
181 molitur aliquid: nota fraus, nota est manus,
182 cui parcet illa quemve securum sinet?
183 abolere propere pessimam ferro luem
184 equidem parabam: precibus evicit gener,
185 concessa vita est, liberet fines metu
186 abeatque tuta. fert gradum contra ferox
187 minaxque nostros propius affatus petit,
188 arcete, famuli, tactu et accessu procul,
189 iubete sileat. regium imperium pati
190 aliquando discat, vade veloci fuga
191 monstrumque saevum horribile iamdudum avehe.
Med.
192 Quod crimen aut quae culpa multatur fuga?
Cr.
193 Quae causa pellat, innocens mulier rogat.
Med.
194 Si iudicas, cognosce, si regnas, iube.
Cr.
195 Aequum atque iniquum regis imperium feras.
Med.
196 Iniqua numquam regna perpetuo manent.
Cr.
197 I, querere Colchis,
Med.
197b Redeo: qui advexit, ferat.
Cr.
198 Vox constitute sera decreto venit.
Med.
199 Qui statuit aliquid parte inaudita altera,
200 aequum licet statuerit, haud aequus fuit.
201 C R. Auditus a te Pelia supplicium tulit?
202 sed fare, causae detur egregiae locus.
Med.
203 Difficile quam sit animum ab ira flectere
204 iam concitatum quamque regale hoc putet
205 sceptris superbas quisquis admovit manus,
206 qua coepit ire, regia didici mea.
207 quamvis enim sim clade miseranda obruta,
208 expulsa supplex sola deserta, undique
209 adflicta, quondam nobili falsi patre
210 avoque clarum Sole deduxi genus.
211 quodcumque placidis flexibus Phasis rigat
212 Pontusque quicquid Scythicus a tergo videt,
213 palustribus qua maria dulcescunt aquis,
214 armata peltis quicquid exterret cohors
215 inclusa ripis vidua Thermodontiis,
216 hoc omne noster genitor imperio regit.
217 generosa, felix, decore regali potens
218 fulsi: petebant tunc meos thalamos proci,
219 qui nunc petuntur. rapida fortuna ac levis
220 praecepsque regno eripuit, exilio dedit.
221 confide regnis, cum levis magnas opes
222 huc ferat et illuc casus— hoc reges habent
223 magnificum et ingens, nulla quod rapiat dies:
224 prodesse miseris, supplices fido lare
225 protegere, solum hoc Colchico regno extuli,
226 decus illud ingens Graeciae et florem inclitum,
227 praesidia Achivae gentis et prolem deum,
228 servasse memet, munus est Orpheus meum,
229 qui saxa cantu mulcet et silvas trahit,
230 geminum que numen Castor et Pollux meum est
231 satique Borea quique trans Pontum quoque
232 summota Lynceus lumine inmisso videt,
233 omnesque Minyae: nam ducem taceo ducum,
234 pro quo nihil debetur: hunc nulli imputo;
235 vobis revexi ceteros, unum mihi.
236 incesse nunc et cuncta flagitia ingere.
237 fatebor: obici crimen hoc solum potest,
238 Argo reversa, virgini placeat pudor
239 paterque placeat: tota cum ducibus ruet
240 Pelasga tellus, hic tuus primum gener
241 tauri ferocis ore flammanti occidet.
242 fortuna causam quae volet nostram premat,
243 non paenitet servasse tot regum decus.
244 quodcumque culpa praemium ex omni tuli,
245 hoc est penes te. si placet, damna ream;
246 sed redde crimen, sum nocens, fateor, Creo:
247 talem sciebas esse, cum genua attigi
248 fidemque supplex praesidis dextrae peti;
249 terra hac miseriis angulum ac sedem rogo
250 latebrasque viles: urbe si pelli placet,
251 detur remotus aliquis in regnis locus.
Cr.
252 Non esse me qui sceptra violentus geram
253 nec qui superbo miserias calcem pede,
254 testatus equidem videor haud clare parum
255 generum exulem legendo et adflictum et gravi
256 terrore pavidum, quippe quem poenae expetit
257 letoque Acastus regna Thessalica optinens.
258 senio trementem debili atque aevo gravem
259 patrem peremptum queritur et caesi senis
260 discissa membra, cum dolo captae tuo
261 piae sorores impium auderent nefas.
262 potest Iason, si tuam causam amoves,
263 suam tueri: nullus innocuum cruor
264 contaminavit, afuit ferro manus
265 proculque vestro purus a coetu stetit.
266 tu, tu malorum machinatrix facinorum,
267 cui feminae nequitia ad audenda omnia,
268 robur virile est, nulla famae memoria,
269 egredere, purga regna, letales simul
270 tecum aufer herbas, libera cives metu,
271 alia sedens tellure sollicita deos.
Med.
272 Profugere cogis? redde fugienti ratem
273 vel redde comitem— fugere cur solam iubes?
274 non sola veni. bella si metuis pati,
275 utrumque regno pelle, cur sontes duos
276 distinguis? illi Pelia, non nobis iacet;
277 fugam, rapinas adice, desertum patrem
278 lacerum que fratrem, quicquid etiam nunc novas
279 docet maritus coniuges, non est meum:
280 totiens nocens sum facta, sed numquam mihi.
Cr.
281 Iam exisse decuit, quid seris fando moras?
Med.
282 Supplex recedens illud extremum precor,
283 ne culpa natos matris insontes trahat.
Cr.
284 Vade: hos paterno ut genitor excipiam sinu.
Med.
285 Per ego auspicatos regii thalami toros,
286 per spes futuras perque regnorum status,
287 Fortuna varia dubia quos agitat vice,
288 precor, brevem largire fugienti moram,
289 dum extrema natis mater infigo oscula,
290 fortasse moriens.
Cr.
290b Fraudibus tempus petis.
Med.
291 Quae fraus timeri tempore exiguo potest?
Cr.
292 Nullum ad nocendum tempus angustum est malis.
Med.
293 Parumne miserae temporis lacrimis negas?
Cr.
294 Etsi repugnat precibus infixus timor,
295 unus parando dabitur exilio dies.
Med.
296 Nimis est, recidas aliquid ex isto licet:
297 et ipsa propero.
Cr.
297b Capite supplicium lues,
298 clarum priusquam Phoebus attollat diem
299 nisi cedis Isthmo. sacra me thalami vocant,
300 vocat precari festus Hymenaeo dies.
Chorus
301 Audax nimium qui freta primus
302 rate tam fragili perfida rupit
303 terrasque suas posterga videns
304 animam levibus credidit auris,
305 dubioque secans aequora cursu
306 potuit tenui fidere ligno
307 inter vitae mortisque vias
308 nimium gracili limite ducto.
329 Candida nostri saecula patres
330 videre, procul fraude remota.
331 sua quisque piger litora tangens
332 patrioque senex factus in arvo,
333 parvo dives, nisi quas tulerat
334 natale solum, non norat opes:
309 nondum quisquam sidera norat.
310 stellisque quibus pingitur aether
311 non erat usus. nondum pluvias
312 Hyadas poterat vitare ratis.
313 non Oleniae lumina caprae,
314 nec quae sequitur flectitque senex
315 Attica tardus plaustra Bootes,
316 nondum Boreas,
317 nondum Zephyrus nomen habebant.
318 Ausus Tiphys pandere vasto
319 carbasa ponto
320 legesque novas scribere ventis:
321 nunc lina sinu tendere toto,
322 nunc prolato pede transversos
323 captare notos, nunc antemnas
324 medio tutas ponere malo,
325 nunc in summo religare loco,
326 cum iam totos avidus nimium
327 navita flatus optat et alto
328 rubicunda tremunt sipara velo.
335 b«ne dissaepti foedera mundi
336 traxit in unum Thessala pinus
337 iussitque pati verbera pontum,
338 partemque metus fieri nostri
339 mare sepositum.
340 dedit illa graves improba poenas
341 per tam longos ducta timores,
342 cum duo montes, claustra profundi,
343 hinc atque illinc subito impulsu
344 velut aetherio gemerent sonitu,
345 nubesque ipsas
345a mare deprensum spargeret austris.
346 palluit audax Tiphys et omnes
347 labente manu misit habenas,
348 Orpbeus tacuit torpente lyra
349 ipsaque vocem perdidit Argo.
350 quid cum Siculi virgo Pelori,
351 rabidos utero succincta canes,
352 omnis pariter solvit hiatus? '
353 quis non totos horruit artus
354 totiens uno latrante malo?
355 quid cum Ausonium dirae pestes
356 voce canora mare mulcerent.
357 cum Pieria resonans cithara
358 Thracius Orpheus
359 solitam cantu retinere rates
360 paene coegit Sirena sequi?
361 quod fuit huius pretium cursus?
361b aurea pellis
362 maiusque mari Medea malum,
363 merces prima digna carina.
364 Nunc iam cessit pontus et omnes
365 patitur leges: non Palladia
366 compacta manu regum referens
367 inclita remos quaeritur Argo—
368 quaelibet altum cumba pererrat;
369 terminus omnis motus et urbes
370 muros terra posuere nova,
371 nil qua fuerat sede reliquit
372 pervius orbis:
373 Indus gelidum potat Araxen,
374 Albin Persae Rhenumque bibunt.
375 venient annis saecula seris,
376 quibus Oceanus vincula rerum
377 laxet et ingens pateat tellus
378 Tethysque novos detegat orbes
379 nec sit terris ultima Thule.
Nvtrix Medea
380 Alumna, celerem quo rapis tectis pedem?
381 resiste et iras comprime ac retine impetum.
382 Incerta qualis entheos gressus tulit
383 cum iam recepto maenas insanit deo
384 Pindi nivalis vertice aut Nysae iugis,
385 talis recursat huc et huc motu effero,
386 furoris ore signa lymphati gerens,
387 flammata facies spiritum ex alto citat,
388 proclamat, oculos uberi fletu rigat,
389 renidet: omnis specimen affectus capit,
391 quo pondus animi vergat, ubi ponat minas,
390 haeret: minatur aestuat queritur gemit.
392 ubi se iste fluctus franget? exundat furor.
393 non facile secum versat aut medium scelus;
394 se vincet: irae novimus veteris notas,
395 magnum aliquid instat, efferum immane impium:
396 vultum furoris cerno, di fallant metum!
Med.
397 Si quaeris odio, misera, quem statuas modum :
398 imitare amorem, regias egone ut faces
399 inulta patiar? segnis hic ibit dies,
400 tanto petitus ambitu, tanto datus?
401 dum terra caelum media libratum feret
402 nitidusque certas mundus evolvet vices
403 numerosque harenis derit et solem dies,
404 noctem sequentur astra, dum siccas polus
405 versabit Arctos, flumina in pontum cadent.
406 numquam meus cessabit in poenas furor
407 crescetque semper, quae ferarum immanitas,
408 quae Scylla, quae Charybdis Ausonium mare
409 Siculumque sorbens quaeve anhelantem premens
410 Titana tantis Aetna fervebit minis?
411 non rapidus amnis, non procellosum mare
412 Pontusve coro saevus aut vis ignium
413 adiuta flatu possit inhibere impetum
414 irasque nostras: sternam et evertam omnia.
415 Timuit Creontem ac bella Thessalici ducis?
416 amor timere neminem verus potest,
417 sed cesserit coactus et dederit manus:
418 adire certe et coniugem extremo alioqui
419 sermone potuit— hoc quoque extimuit ferox;
420 laxare certe tempus immitis fugae
421 genero licebat— liberis unus dies
422 datus est duobus, non queror tempus breve:
423 multum patebit. faciet hic faciet dies
424 quod nullus umquam taceat— invadam deos
425 et cuncta quatiam.
Nvtr.
425b Recipe turbatum malis.
426 era, pectus, animum mitiga.
Med.
426b Sola est quies,
427 mecum ruina cuncta si video obruta:
428 mecum omnia abeant. trahere, cum pereas, libet.
Nvtr.
429 Quam multa sint timenda, si perstas, vide:
430 nemo potentes aggredi tutus potest.
Iason Medea
431 O dura fata semper et sortem asperam,
432 cum saevit et cum parcit ex aequo malam!
433 remedia quotiens invenit nobis deus
434 periculis peiora: si vellem fidem
435 praestare meritis coniugis, leto fuit
436 caput offerendum; si mori nollem, fide
437 misero carendum, non timor vicit fidem,
438 sed trepida pietas: quippe sequeretur necem
439 proles parentum, sancta si caelum incolis
440 Iustitia, numen invoco ac testor tuum:
441 nati patrem vicere. quin ipsam quoque,
442 etsi ferox est corde nec patiens iugi,
443 consulere natis malle quam thalamis reor.
444 constituit animus precibus iratam aggredi.
445 atque ecce, viso memet exiluit, furit,
446 fert odia prae se: totus in vultu est dolor.
Med.
447 Fugimus, Iason: fugimus— hoc non est novum,
448 mutare sedes; causa fugiendi nova est:
449 pro te solebam fugere, discedo exeo,
450 penatibus profugere quam cogis tuis:
451 at quo remittas? Phasin et Colchos petam
452 patriumque regnum quaeque fraternus cruor
453 perfudit arva? quas peti terras iubes?
454 quae maria monstras? Pontici fauces freti
455 per quas revexi nobilem regum manum 455
456 adulterum secuta per Symplegadas?
457 parvamne lolcon, Thessala an Tempe petam?
458 quascumque aperui tibi vias, clausi mihi—
459 quo me remittis? exuli exilium imperas
460 nec das. eatur. regius iussit gener:
461 nihil recuso, dira supplicia ingere:
462 merui cruentis paelicem poenis premat
463 regalis ira, vinculis oneret manus
464 clausamque saxo noctis aeternae obruat:
465 minora meritis patiar— ingratum caput,
466 revolvat animus igneos tauri halitus
467 [interque saevos gentis indomitae metus]
468 [armifero in arvo flanimeum Aeetae pecus,]
469 hostisque subiti tela, cum iussu meo
470 terrigena miles mutua caede occidit;
471 adice expetita spolia Phrixei arietis
472 somnoque iussum lumina ignoto dare
473 insomne monstrum, traditum fratrem neci
474 et scelere in uno non semel factum scelus,
475 ausasqne natas fraude deceptas mea
476 secare membra non revicturi senis:
478 per spes tuorum liberum et certum larem,
479 per victa monstra, per manus, pro te quibus
480 numquam peperci, perque praeteritos metus,
481 per caelum et undas, coniugi testes mei,
482 miserere, redde supplici felix vicem.
477 aliena quaerens regna deserni mea:
483 ex opibus illis, quas procul raptas Scythae
484 usque a perustis Indiae populis agunt,
485 quas quia referta vix domus gaza capit,
486 ornamus auro nemora, nil exul tuli
487 nisi fratris artus: hos quoque impendi tibi;
488 tibi patria cessit, tibi pater, frater, pudor—
489 hac dote nupsi. redde fugienti sua.
Ias.
490 Perimere cum te vellet infestus Creo,
491 lacrimis meis evictus exilium dedit.
Med.
492 Poenam putabam: munus ut video est fuga.
Ias.
493 Dum licet abire, profuge teque hinc eripe:
494 gravis ira regum est semper,
Med.
494b Hoc suades mihi,
495 praestas Creusae: paelicem invisam amoves.
Ias.
496 Medea amores obicit?
Med.
496b Et caedem et dolos.
Ias.
497 Obicere tandem quod potes crimen mihi?
Med.
498 Quodcumque feci.
Ias.
498b Restat hoc unum insuper,
499 tuis ut etiam sceleribus fiam nocens.
Med.
500 Tua illa, tua sunt illa: cui prodest scelus
501 is fecit— omnes coniugem infamem arguant,
502 solus tuere, solus insontem voca:
503 tibi innocens sit quisquis est pro te nocens.
Ias.
504 Ingrata vita est cuius acceptae pudet.
Med.
505 Retineuda non est cuius acceptae pudet.
Ias.
506 Quin potius ira concitum pectus doma,
507 placare natis.
Med.
507b Abdico eiuro abnuo—
508 meis Creusa liberis fratres dabit?
Ias.
509 Regina natis exulum, afflictis potens.
Med.
510 Ne veniat umquam tam malus miseris dies,
511 qui prole foeda misceat prolem inclitam.
512 [Phoebi nepotes Sisyphi nepotibus]
Ias.
513 Quid, misera, meque teque in exitium trahis?
514 abscede quaeso,
Med.
514b Supplicem audivit Creo.
Ias.
515 Quid facere possim, loquere,
Med.
515b Pro me? vel scelus.
Ias.
516 Hinc rex et illinc—
Med.
516b Est (et hic maior metus)
517 Medea, nos † confligere, certemus sine,
518 sit pretium Iason.
Ias.
518b Cedo defessus malis.
519 et ipsa casus saepe iam expertos time.
Med.
520 Fortuna semper omnis infra me stetit.
Ias.
521 Acastus instat,
Med.
521b Propior est hostis Creo:
522 utrumque profuge. non ut in socerum manus
523 armes nec ut te caede cognata inquines
524 Medea cogit: innocens mecum fuge.
Ias.
525 Et quis resistet, gemina si bella ingruant,
526 Creo atque Acastus arma si iungant sua?
Med.
527 His adice Colchos, adice et Aeeten ducem,
528 Scythas Pelasgis iunge: demersos dabo.
Ias.
529 Alta extimesco sceptra,
Med.
529b Ne cupias vide.
Ias.
530 Suspecta ne sint, longa colloquia amputa.
Med.
531 Nunc summe toto Iuppiter caelo tona,
532 intende dextram, vindices flammas para
533 omnemque ruptis nubibus mundum quate.
534 nec deligenti tela librentur manu
535 rei me vel istum: quisquis e nobis cadet
536 nocens peribit, non potest in nos tuum
537 errare fulmen,
Ias.
537b Sana meditari incipe
538 et placida fare, si quod ex soceri domo
539 potest fugam levare solamen, pete.
Med.
540 Contemnere animus regias, ut scis, opes
541 potest soletque; liberos tantum fugae
542 habere comites liceat in quorum' sinu
543 lacrimas profundam. te novi nati manent.
Ias.
544 .Parere precibus cupere me fateor tuis;
545 pietas vetat: namque istud ut possim pati,
546 non ipse memet cogat et rex et socer.
547 haec causa vitae est, hoc perusti pectoris
548 curis levamen. spiritu citius queam
549 carere, membris, luce.
Med.
549b Sic natos amat?
550 bene est, tenetur, vulneri patuit locus.—
551 suprema certe liceat abeuntem loqui
552 mandata, liceat ultimum amplexum dare:
553 gratum est et illud, voce iam extrema peto,
554 ne, si qua noster dubius effudit dolor,
555 maneant in animo verba: melioris tibi
556 memoria nostri sedeat; haec irae data
557 oblitterentur.
Ias.
557b Omnia ex animo expuli
558 precorque et ipse, fervidam ut mentem regas
559 placideque tractes: miserias lenit quies.
Med.
560 Discessit, itane est? vadis oblitus mei
561 et tot meorum facinorum? excidimus tibi?
562 numquam excidemus. hoc age, omnis advoca
563 vires et artes, fructus est scelerum tibi
564 nullum scelus putare, vix fraudi est locus:
565 timemur. hac aggredere, qua nemo potest
566 quicquam timere, perge, nunc aude, incipe
567 quicquid potest Medea, quicquid non potest.
568 Tu, fida nutrix, socia maeroris mei
569 variique casus, misera consilia adiuva,
570 est palla nobis, munus aetherium, domus
571 decusque regni, pignus Aeetae datum
572 a Sole generis, est et auro textili
573 monile fulgens quodque gemmarum nitor
574 distinguit aurum, quo solent cingi comae,
575 haec nostra nati dona nubenti ferant,
576 sed ante diris inlita ac tincta artibus,
577 vocetur Hecate, sacra letifica appara:
578 statuantur arae, flamma iam tectis sonet.
579 Nulla vis flammae tumidive venti
580 tanta, nec teli metuenda torti,
581 quanta cum coniunx viduata taedis
582 ardet et odit;
583 non ubi hibernos nebulosus imbres
584 Auster advexit properatque torrens
585 Hister et iunctos vetat esse pontes
586 ac vagus errat;
587 non ubi impellit Rhodanus profundum,
588 aut ubi in rivos nivibus solutis
589 sole iam forti medioque vere
590 tabuit Haemus.
591 caecus est ignis stimulatus ira
592 nec regi curat patiturve frenos
593 aut timet mortem: cupit ire in ipsos
594 obvius enses.
595 parcite, o divi, veniam precamur,
596 vivat ut tutus mare qui subegit,
597 sed furit vinci dominus profundi
598 regna secunda.
599 ausus aeternos agitare currus
600 immemor metae iuvenis paternae
601 quos polo sparsit furiosus ignes
602 ipse recepit.
603 constitit nulli via nota magno:
604 vade qua tutum populo priori,
605 rumpe nec sacro vidente sancta
606 foedera mundi.
607 Quisquis audacis tetigit carinae
608 nobiles remos nemorisque sacri
609 Pelion densa spoliavit umbra,
610 quisquis intravit scopulos vagantes
611 et tot emensus pelagi labores
612 barbara funem religavit ora
613 raptor externi rediturus auri,
614 exitu diro temerata ponti
615 iura piavit.
616 exigit poenas mare provocatum:
617 Tiphys in primis, domitor profundi,
618 liquit indocto regimen magistro;
619 litore externo, procul a paternis
620 occidens regnis tumuloque vili
621 tectus ignotas iacet inter umbras.
622 Aulis amissi memor inde regis
623 portibus lentis retinet carinas
624 stare querentes.
625 ille vocali genitus Camena,
626 cuius ad chordas modulante plectro
627 restitit torrens, siluere venti,
628 cura suo cantu volucris relicto
629 adfuit tota comitante silva,
630 Thracios sparsus iacuit per agros,
631 at caput tristi fluitavit Hebro:
632 contigit notam Styga Tartarumque,
633 non rediturus.
634 stravit Alcides Aquilone natos,
635 patre Neptuno genitum necavit
636 sumere innumeras solitum figuras:
637 ipse post terrae pelagique pacem,
638 post feri Ditis patefacta regna,
639 vivus ardenti recubans in Oeta
640 praebuit saevis sua membra flammis,
641 tabe consumptus gemini cruoris
642 munere nuptae.
643 stravit Ancaeum violentus ictu
644 saetiger; fratrem, Meleagre, matris
645 impius m actas morerisque dextra
646 matris iratae, meruere cuncti
647 morte quod crimen tener expiavit
648 Herculi magno puer inrepertus,
649 raptus, heu, tutas puer inter undas,
650 ite nunc, fortes, perarate pontum
651 fonte timendo.
652 Idmonem, quamvis bene fata nosset,
653 condidit serpens Libycis harenis;
654 omnibus verax, sibi falsus uni
655 concidit Mopsus caruitque Thebis.
656 ille si vere cecinit futura,
657 exul errabit Thetidis maritus
661 fulmine et ponto moriens Oileus
660 * […] patrioque pendet crimine poenas:
658 igne fallaci nociturus Argis
659 Nauplius praeceps cadet in profundum,
662 coniugis fatum redimens Pheraei
663 uxor impendes animam marito,
664 ipse qui praedam spoliumque iussit
665 aureum prima revehi carina,
666 arsit accenso Pelias aeno.
667 [ustus angustas vagus inter undas.]
668 iam satis, divi, mare vindicastis:
669 parcite iusso.
Nvtrix
670 Pavet animus, horret, magna pernicies adest.
671 immane quantum augescit et semet dolor
672 accendit ipse vimque praeteritam integrat.
673 vidi furentem saepe et aggressam deos,
674 caelum trahentem: maius his, maius parat
675 Medea monstrum, namque ut attonito gradu
676 evasit et penetrale funestam attigit,
677 totas opes effundit et quicquid diu
678 etiam ipsa timuit promit atque omnem explicat
679 turbam malorum, arcana secreta abdita,
680 et triste laeva congregans sacrum manu
681 pestes vocat quascumque ferventes creat
682 harena Libyae quasque perpetua nive
683 Taurus cohercet frigore Arctoo rigens,
684 et omne monstrum, tracta magicis cantibus
685 squamifera latebris turba desertis adest.
686 hic saeva serpens corpus immensum trahit
687 trifidamque linguam exertat et quaerit quibus
688 mortifera veniat: carmine audito stupet
689 tumidumque nodis corpus aggestis plicat
690 cogitque in orbεs. 'parva sunt' inquit 'mala
691 et vile telum est. ima quod tellus creat:
692 caelo petam venena, iam iam tempus est
693 aliquid movere fraude vulgari altius.
694 huc ille vasti more torrentis iacens
695 descendat anguis, cuius immensos duae.
696 maior minorque, sentiunt nodos ferae
697 (maior Pelasgis apta. Sidoniis minor)
698 pressasque tandem solvat Ophiuchus manus
699 virusque fundat; adsit ad cantus meos
700 lacessere ausus gemina Python numina.
701 et Hydra et omnis redeat Herculea manu
702 succisa serpens, caede se reparans sua.
703 tu quoque relictis pervigil Colchis ades,
704 sopite primum cantibus, serpens, meis.'
705 Postquam evocavit omne serpentum genus,
706 congerit in unum frugis infaustae mala:
707 quaecumque generat invius saxis Eryx,
708 quae fert opertis hieme perpetua iugis
709 sparsus cruore Caucasus Promethei,
711 et quis sagittas divites Arabes linunt
710 pharetraque pugnax Mediis aut Parthi leves,
712 aut quos sub axe frigido sucos legunt
713 lucis Suebae nobiles Hyrcaniis;
714 quodcumque tellus vere nidifico creat
715 aut rigida cum iam bruma discnssit decus
716 nemorum et nivali cuncta constrinxit gelu,
717 quodcumque gramen flore mortifero viret
718 cuiusve fortis sucus in radicibus
719 causas nocendi gignit, attrectat manu.
720 Haemonius illas contulit pestes Athos,
721 has Pindus ingens, illa Pangaei iugis
722 teneram cruenta falce deposuit comam;
723 has aluit altum gurgitem Tigris premens,
724 Danuvius illas, has per arentes plagas
725 tepidis Hydaspes gemmifer currens aquis,
726 nomenque terris qui dedit Baetis suis
727 Hesperia pulsans maria languenti vado.
728 haec passa ferrum est, dum parat Phoebus diem,
729 illius alta nocte succisus frutex;
730 at huius ungue secta cantato seges.
731 Mortifera carpit gramina ac serpentium
732 saniem exprimit miscetque et obscenas aves
733 maestique cor bubonis et raucae strigis
734 exsecta vivae viscera, haec scelerum artifex
735 discreta ponit; his rapax vis ignium,
736 his gelida pigri frigoris glacies inest.
737 addit venenis verba non illis minus
738 metuenda, sonuit ecce vaesano gradu
739 canitque. mundus vocibus primis tremit.
Medea
740 Compreeor vulgus silentum vosque ferales deos
741 et Chaos caecum atque opacam Ditis umbrosi domum.
742 Tartari ripis ligatae squalido Mortis specu
743 supplicis. animae, remissis currite ad thalamos novos:
744 rota resistat membra torquens, tangat Ixion humum,
745 Tantalus securus undas hauriat Pirenidas.
748 vos quoque, urnis quas foratis inritus ludit labor,
749 Danaides, coite: vestras hic. dies quaerit manus.
746 gravior uni poena sedeat coniugis socero mei:
747 lubricus per saxa retro Sisyphum volvat lapis,
750 nunc meis vocata sacris, noctium sidus, veni
751 pessimos induta vultus, fronte non una minax.
752 Tibi move gentis vinculo solvens comam
753 secreta nudo nemora lustravi pede
754 et evocavi nubibus siccis aquas
755 egique ad imum maria, et Oceanus graves
756 interius undas aestibus victis dedit;
757 pariterque mundus lege confusa aetheris
758 et solem et astra vidit et vetitum mare
759 tetigistis, ursae. temporum flexi vices:
760 aestiva tellus floruit cantu meo,
761 coacta messem vidit hibernam Ceres;
762 violenta Phasis vertit in fontem vada
763 et Hister, in tot ora divisus, truces
764 compressit undas omnibus ripis piger.
765 Sonuere fluctus, tumuit insanum mare
766 tacente vento; nemoris antiqui domus
767 emisit umbras vocis imperio meae.
768 die relicto Phoebus in medio stetit
769 Hyadesque nostris cantibus motae labant:
770 adesse sacris tempus est, Phoebe, tuis.
771 tibi haec cruenta serta texuntur manu,
772 no vena quae serpens ligat,
773 tibi haec Typhoeus membra quae discors
774 qui regna concussit Iovis,
775 vectoris istic perfidi sanguis inest,
776 quem Nessus expirans dedit.
777 Oetaeus isto cinere defecit rogus,
778 qui virus Herculeum bibit,
779 piae sororis, impiae matris, facem
780 ultricis Althaeae vides,
781 reliquit istas invio plumas specu
782 Harpyia, dum Zeten fugit,
783 his adice pinnas sauciae Stymphalidos
784 Lernaea passae spicula,
785 sonuistis, arae, tripodas agnosco meos
786 favente commotos dea.
787 Video Triviae currus agiles,
788 non quos pleno lucida vultu
789 pernox agitat,
790 sed quos facie Iurida maesta,
791 cum Thessalicis vexata minis
792 caelum freno propiore legit.
793 sic face tristem pallida lucem
793b funde per auras,
794 horrore novo terre populos
795 inque auxilium, Dictynna, tuum
796 pretiosa sonent aera Corinthi.
797 tibi sanguineo caespite sacrum
798 sollemne damus,
799 tibi de medio rapta sepulchro
800 fax nocturnos sustulit ignes,
800b tibi mota caput
801 fiexa voces cervice dedi,
802 tibi funereo de more iacens
803 passos cingit vitta capillos,
804 tibi iactatur
805 tristis Stygia ramus ab unda,
806 tibi nudato pectore maenas
807 sacro feriam bracchia cultro.
808 manet noster sanguis ad aras:
809 assuesce, manus, stringere ferrum
810 carosque pati posse cruores.
811 sacrum laticem percussa dedi.
812 quodsi nimium saepe vocari
813 querens votis, ignosce precor:
814 causa vocandi, Persei, tuos
815 saepius arcus una atque eadem est
816 semper Iason.
817 tu nunc vestes tinge Creusae,
818 quas cum primum sumpserit, imas
819 urat serpens flamma medullas.
820 ignis fulvo elusus in auro
821 latet obscurus, quem mihi caeli
822 qui furta luit viscere feto
823 dedit et docuit condere vires
824 arte, Prometheus, dedit et tenui
825 sulphure tectos Mulciber ignes,
826 et vivacis fulgura flammae
827 de cognato Phaethonte tuli.
828 habeo en dirae dona Chimaerae,
829 habeo flammas
830 usto tauri gutture raptas,
831 quas permixto felle Medusae
832 tacitum iussi servare malum,
833 adde venenis stimulos, Hecate,
834 donisque meis
835 semina flammae condita serva.
836 fallant visus tactusque ferant,
837 meet in pectus venasque calor,
838 stillent artus ossaque tument
838b vincatque suas
839 flagrante coma nova nupta faces.
840 Vota tenentur: ter latratus
841 audax Hecate dedit et sacros
842 edidit ignes face lucifera.
843 Peracta vis est omnis: huc natos voca,
844 pretiosa per quos dona nubenti feram,
845 ite, ite, nati, matris infaustae genus,
846 placate vobis munere et multa prece
847 dominam ac novercam.. vadite et celeres domum
848 referte gressus, ultimo amplexu ut fruar,
Chorus
849 Quonam cruenta maenas
850 praeceps amore saevo
851 rapitur? quod impotenti
852 facilius parat furore?—
853 vultus citatus ira
854 riget et caput feroci
855 quatiens superba motu
856 regi minatur ultro.
857 quis credat exulem?
858 flagrant genae rubentes.
859 pallor fugat ruborem,
860 nullum vagante forma
861 servat diu colorem.—
862 huc fert pedes et illuc,
863 ut tigris orba natis
864 cursu furente lustrat
865 Grangeticum nemus.
866 frenare nescit iras
867 Medea, non amores;
868 nunc ira amorque causam
869 iunxere: quid sequetur?
870 quando efferet Pelasgis
871 nefanda Colchis arvis
872 gressum metuque solvet
873 regnum simulque reges?—
874 nunc, Phoebe, mitte currus
875 nullo morante loro,
876 nox condat alma lucem,
877 mergat diem timendum
878 dux noctis Hesperus.
nuntius chorus nutrix medea iason
879 Periere cuncta, concidit regni status,
880 nata atque, genitor cinere permixto iacent.
Chor.
881 Qua fraude capti?
Nvnt.
881b Qua solent reges capi:
882 donis.
Chor.
882b In illis esse quis potuit dolus?
Nvnt.
883 Et ipse miror vixque iam facto malo
884 potuisse fieri credo.
Chor.
884b Quis cladis modus?
Nvnt.
885 Avidus per omnem regiae partem furit .
886 ut iussus ignis: iam domus tota occidit,
887 urbi timetur.
Chor.
887b Vnda flammas opprimat.
Nvnt.
888 Et hoc in ista clade mirandum accidit:
889 alit unda flammas, quoque prohibetur magis,
890 magis ardet ignis: ipsa praesidia occupat.
Nvtr.
891 Effer citatum sede Pelopea gradum,
892 Medea, praeceps quaslibet terras pete.
Med.
893 Egone ut recedam? si profugissem prius,
894 ad hoc redirem, nuptias specto novas,
895 quid, anime, cessas? sequere felicem impetum.
896 pars ultionis ista, qua gaudes, quota est?
897 amas adhuc, furiosa, si satis est tibi
898 caelebs Iason, quaere poenarum genus
899 haut usitatum iamque sic temet para:
900 fas omne cedat, abeat expulsus pudor;
901 vindicta levis est quam ferunt purae manus,
902 incumbe in iras teque languentem excita
903 penitusque veteres pectore ex imo impetus
904 violenter hauri. quicquid admissum est adhuc,
905 pietas vocetur, hoc agam et faxo sciant
906 quam levia fuerint quamque vulgaris notae
907 quae commodavi scelera, prolusit dolor
908 per ista noster: quid manus poterant rudes
909 audere magnum? quid puellaris furor?
910 Medea nunc sum; crevit ingenium malis.
911 Iuvat, iuvat rapuisse fraternum caput;
912 artus iuvat secuisse et arcano patrem
913 spoliasse sacro, iuvat in exitium senis
914 armasse natas, quaere materiam, dolor:
915 ad omne facinus non rudem dextram afferes.
916 Quo te igitur, ira, mittis, aut quae perfido
917 intendis hosti tela? nescio quid ferox
918 decrevit animus intus et nondum sibi
919 audet fateri, stulta properavi nimis:
920 ex paelice utinam liberos hostis meus
921 aliquos haberet— quicquid ex illo tuum est,
922 Creusa peperit, placuit hoc poenae genus,
923 meritoque placuit: ultimum, agnosco, scelus
924 animo parandum est— liberi quondam mei,
925 vos pro paternis sceleribus poenas date.
926 Cor pepulit horror, membra torpescunt gelu
927 pectusque tremuit. ira discessit loco
928 materque tota coniuge expulsa redit,
929 egone ut meorum liberum ac prolis meae
930 fundam cruorem? melius, a, demens furor!
931 incognitum istud facinus ac dirum nefas
932 a me quoque absit; quod scelus miseri luent?
933 scelus est Iason genitor et maius scelus
934 Medea mater— occidant, non sunt mei;
935 pereant, mei sunt. crimine et culpa carent,
936 sunt innocentes: fateor, et frater fuit.
937 quid, anime, titubas? ora quid lacrimae rigant
938 variamque nunc huc ira, nunc illuc amor
939 diducit? anceps aestus incertam rapit;
940 ut saeva rapidi bella cum venti gerunt
941 utrimque fluctus maria discordes agunt
942 dubiumque fervet pelagus, haut aliter meum
943 cor fluctuatur. ira pietatem fugat
944 iramque pietas— cede pietati, dolor.
945 Huc, cara proles, unicum afflictae domus
946 solamen, huc vos ferte et infusos mihi
947 coniungite artus, habeat incolumes pater,
948 dum et mater habeat, urguet exilium ac fuga.
949 iam iam meo rapientur avulsi e sinu,
950 flentes, gementes osculis pereant patri,
951 periere matri, rursus increscit dolor
952 et fervet odium, repetit invitam manum
953 antiqua Erinys. ira, qua ducis, sequor,
954 utinam superbae turba Tantalidos meo
955 exisset utero bisque septenos parens
956 natos tulissem! sterilis in poenas fui—
957 fratri patri que quod sat est, peperi duos.
958 Quonam ista tendit turba Furiarum impotens?
959 quem quaerit aut quo flammeos ictus parat,
960 aut cui cruentas agmen infernum faces
961 intentat? ingens anguis excusso sonat
962 tortus flagello, quem trabe infesta petit
963 Megaera? cuius umbra dispersis venit
964 incerta membris? frater est, poenas petit:
965 dabimus., sed omnes, fige luminibus faces,
966 lania, perure, pectus en Furiis patet.
967 Discedere a me, frater, ultrices deas
968 manesque ad imos ire securas iube:
969 mihi me relinque et utere hac, frater, manu
970 quae strinxit ensem— victima manes tuos
971 placamus ista. quid repens affert sonus?
972 parentur arma meque in exitium petunt.
973 excelsa nostrae tecta conscendam domus
974 caede incohata, perge tu mecum comes.
975 tuum quoque ipsa corpus hinc mecum aveham.
976 nunc hoc age, anime: non in occulto tibi est
977 perdenda virtus; approba populo manum.
Ias.
978 Quicumque regum cladibus fidus doles,
979 concurre, ut ipsam sceleris auctorem horridi
980 capiamus, huc, huc fortis, armiferi cohors
981 conferte tela, vertite ex imo domum.
Med.
982 Iam iam recepi sceptra germanum patrem,
983 spoliumque Colchi pecudis auratae tenent;
984 rediere regna, rapta virginitas redit,
985 o placida tandem numina, o festum diem,
986 o nuptialem! vade, perfectum est scelus,
987 vindicta nondum: perage, dum faciunt manus,
988 quid nunc moreris, anime? quid dubitas potens?
989 iam cecidit ira. paenitet facti, pudet,
990 quid, misera, feci? misera? paeniteat licet,
991 feci— voluptas magna me invitam subit,
992 et ecce crescit, derat hoc unum mihi,
993 spectator iste. nil adhuc facti reor:
994 quicquid sine isto fecimus sceleris perit.
Ias.
995 En ipsa tecti parte praecipiti imminet.
996 huc rapiat ignes aliquis, ut flammis cadat
997 suis perusta.
Med.
997b Congere extremum tuis
998 ' natis, Iason, funus, ac tumulum strue:
999 coniunx socerque iusta iam functis habent,
1000 a me sepulti; gnatus hic fatum tulit,
1001 hic te vidente dabitur exitio pari.
Ias.
1002 Per numen omne perque communes fugas
1003 torosque, quos non nostra violavit fides,
1004 iam parce nato. si quod est crimen, meum est:
1005 me dedo morti; noxium macta caput.
Med.
1006 Hac qua recusas, qua doles, ferrum exigam.
1007 i nunc, superbe, virginum thalamos pete,
1008 relinque matres,
Ias.
1008b Vnus est poenae satis.
Med.
1009 Si posset una caede satiari haec manus,
1010 nullam petisset, ut duos perimam, tamen
1011 nimium est dolori numerus angustus meo.
1012 [in matre si quod pignus etiamnunc latet,]
1013 [scrutabor ense viscera et ferro extraham.]
Ias.
1014 Iam perage coeptum facinus, haut ultra precor,
1015 moramque saltem supplicis dona meis.
Med.
1016 Perfruere lento scelere, ne propera, dolor:
1017 meus dies est; tempore accepto utimur.
Ias.
1018 Infesta, memet perime.
Med.
1018b Misereri iubes.
1019 bene est, peractum est. plura non habui, dolor,
1020 quae tibi litarem. lumina huc tumida alleva,
1021 ingrate Iason, coniugem agnoscis tuam?
1022 sic fugere soleo, patuit in caelum via:
1023 squamosa gemini colla serpentes iugo
1024 summissa praebent, recipe iam gnatoa, parens;
1025 ego inter auras aliti curru vehar.
Ias.
1026 Per alta vade spatia sublimi aethere,
1027 testare nullos esse, qua veneris, deos.