Hercules
Iuno
1 Soror Tonantis (hoc enim solum mihi
2 nomen relictum est) semper alienum Iovem
3 ac templa summi vidua deserui aetheris
4 locumque caelo pulsa paelicibus dedi;
5 tellus colenda est: paelices caelum tenent,
6 hinc Arctos alta parte glacialis poli
7 sublime classes sidus Argolicas agit;
8 hinc, qua tepenti vere labatur dies,
9 Tyriae per undas vector Europae nitet;
10 illinc timendum ratibus ac ponto gregem
11 passim vagantes exerunt Atlantides.
12 ferro minax hinc terret Orion deos
13 suasque Perseus aureus stellas habet;
14 hinc clara gemini signa Tyndaridae micant
15 quibusque natis mobilis tellus stetit.
16 nec ipse tantum Bacchus aut Bacchi parens
17 adiere superos: ne qua pars probro vacet,
18 mundus puellae serta Gnosiacae gerit,
19 sed vetera sero querimur […]
19b […] una me dira ac fera
20 Thebana tellus nuribus a! sparsa impiis
21 quotiens novercam fecit! escendat licet
22 meumque victrix teneat Alcmene locum,
23 pariterque natus astra promissa occupet,
24 in cuius ortus mundus impendit diem
25 tardusque Eoo Phoebus effulsit mari
26 retinere mersum iussus Oceano iubar.
27 non sic abibunt odia; vivaces aget
28 violentus iras animus et saevus dolor
29 aeterna bella pace sublata geret.
30 Quae bella? quicquid horridum tellus creat
31 inimica, quicquid pontus aut aer tulit
32 terribile dirum pestilens atrox ferum,
33 fractum atque domitum est. superat et crescit malis
34 iraque nostra fruitur; in laudes suas
35 mea vertit odia: dum nimis saeva impero,
36 patrem probavi, gloriae feci locum,
37 qua Sol reducens quaque deponens diem
38 binos propinqua tinguit Aethiopas face,
39 indomita virtus colitur et toto deus
40 narratur orbe. monstra iam desunt mihi
41 minorque labor est Herculi iussa exequi,
42 quam mihi iubere: laetus imperia excipit,
43 quae fera tyranni iura violenta queant
44 nocere iuveni? nempe pro telis gerit
45 quae timuit et quae fudit: armatus venit
46 leone et hydra, nec satis terrae patent:
47 effregit ecce limen inferni Iovis
48 et opima victi regis ad superos refert,
49 parum est reverti, foedus umbrarum perit:
50 vidi ipsa, vidi nocte discussa inferum
51 et Dite domito spolia iactantem patri
52 fraterna, cur non Tinctum et oppressum trahit
53 ipsum catenis paria sortitum Iovi
54 Ereboque capto potitur et retegit Styga?
55 patefacta ab imis manibus retro via est
56 et sacra dirae mortis in aperto iacent.
57 at ille, rupto carcere umbrarum ferox,
58 de me triumphat et superbifica manu
59 atrum per urbes ducit Argolicas canem.
60 viso labantem Cerbero vidi diem
61 pavidumque Solem; me quoque invasit tremor,
62 et terna monstri colla devicti intuens
63 timui imperasse. levia sed nimium queror;
64 caelo timendum est, regna ne summa occupet
65 qui vicit ima: sceptra praeripiet patri.
66 nec in astra lenta veniet ut Bacchus via:
67 iter ruina quaeret et vacuo volet
68 regnare mundo, robore experto tumet,
69 et posse caelum viribus vinci suis
70 didicit ferendo; subdidit mundo caput
71 nec flexit umeros molis immensae labor
72 meliusque collo sedit Herculeo polus.
73 immota cervix sidera et caelum tulit
74 et me prementem: quaerit ad superos viam.
75 Perge ira, perge et magna meditantem opprime,
76 congredere, manibus ipsa dilacera tuis:
77 quid tanta mandas odia? discedant ferae,
78 ipse imperando fessus Eurystheus vacet.
79 Titanas ausos rumpere imperium Iovis
80 emitte, Siculi verticis laxa specum,
81 tellus gigante Doris excusso tremens
82 supposita monstri colla terrifici levet —
83 [sublimis alias Luna concipiat feras]
84 sed vicit ista. quaeris Alcidae parem?
85 nemo est nisi ipse: bella iam secum gerat.
86 adsint ab imo Tartari fundo excitae
87 Eumenides, ignem flammeae spargant comae,
88 viperea saevae verbera incutiant manus,
89 i nunc, superbe, caelitum sedes pete,
90 humana temne. iam Styga et manes ferox
91 fugisse credis? hic tibi ostendam inferos,
92 revocabo in alta conditam caligine,
93 ultra nocentum exilia, discordem deam
94 quam munit ingens montis oppositi specus;
95 educam et imo Ditis e regno extraham
96 quicquid relictum est: veniet invisum Scelus
97 suumque lambens sanguinem Impietas ferox
98 Errorque et in se semper armatus Furor —
99 hoc hoc ministro noster utatur dolor.
100 Incipite, famulae Ditis, ardentem citae
101 concutite pinum et agmen horrendum anguibus
102 Megaera ducat atque luctifica manu
103 vastam rogo flagrante corripiat trabem,
104 hoc agite, poenas petite vitiatae Stygis.
105 concutite pectus, acrior mentem excoquat
106 quam qui caminis ignis Aetnaeis furit:
107 ut possit animo captus Alcides agi,
108 magno furore percitus, vobis prius
109 insaniendum est. Iuno, cur nondum furis?
110 me me, sorores, mente deiectam mea
111 versate primam, facere si quicquam apparo
112 dignum noverca; vota mutentur mea:
113 natos reversus videat incolumes precor
114 manuque fortis redeat, inveni diem,
115 invisa quo nos Herculis virtus iuvet.
116 me vicit: et se vincat et cupiat mori
117 ab inferis reversus, hic prosit mihi
118 Iove esse genitum, stabo at, ut certo exeant
119 emissa nervo tela, librabo manu,
120 regam furentis arma, pugnanti Herculi
121 tandem favebo — scelere perfecto licet
122 admittat illas genitor in caelum manus.
123 Movenda iam sunt bella: clarescit dies
124 ortuque Titan lucidus croceo subit.
Chorus
125 Iam rara micant sidera prono
126 languida mundo; nox victa vagos
127 contrahit ignes luce renata,
128 cogit nitidum Phosphoros agmen:
129 signum celsi glaciale poli
130 septem stellis Arcados ursae
131 lucem verso temone vocat.
132 Iam caeruleis evectus equis
133 Titan summa prospicit Oeta;
134 iam Cadmeis incluta Bacchis
135 aspersa die dumeta rubent
136 Phoebique fugit reditura soror.
137 labor exoritur durus et omnis
138 agitat curas aperitque domos.
139 Pastor gelida cana pruina
140 grege dimisso pabula carpit;
141 ludit prato liber aperto
142 nondum rupta fronte iuvencus,
143 vacuae reparant ubera matres;
144 errat cursu levis incerto
145 molli petulans haedus in herba.
146 Pendet summo stridula ramo
147 pinnasque novo tradere soli
148 gestit querulos inter nidos
149 Thracia paelex,
150 turbaque circa confusa sonat
151 murmure mixto testata diem.
152 Carbasa ventis credit dubius
153 navita vitae,
154 laxos aura complente sinus,
155 hic exesis pendens scopulis
156 aut deceptos instruit hamos
157 aut suspensus spectat pressa
158 praemia dextra:
159 sentit tremulum linea piscem.
160 Haec, innocuae quibus est vitae
160b tranquilla quies
161 et laeta suo parvoque domus;
162 spes immanis
163 urbibus errant trepidique metus.
164 Ille superbos aditus regum
165 duraeque fores expers somni
166 colit, hic nullo fine beatas
167 componit opes gazis inhians
168 et congesto pauper in auro.
169 Illum populi favor attonitum
170 fluctuque magis mobile vulgus
171 aura tumidum tollit inani;
172 hic clamosi rabiosa fori
173 iurgia vendens
174 improbus iras et. verba locat.
175 Novit paucos secura quies,
176 qui velocis memores aevi
177 tempora numquam reditura tenent,
178 dum fata sinunt, vivite laeti:
179 properat cursu vita citato
179b volucrique die
180 rota praecipitis vertitur anni;
181 durae peragunt pensa sorores
182 nec sua retro fila revolvunt.
183 At gens hominum fertur rapidis
184 obvia fatis incerta sui:
185 Stygias ultro quaerimus undas.
186 nimium, Alcide, pectore forti
187 properas maestos visere manes:
188 certo veniunt tempore Parcae,
189 nulli iusso cessare licet,
190 nulli scriptum proferre diem:
191 recipit populos urna citatos.
192 Alium multis gloria terris
193 tradat et omnes fama per urbes
194 garrula laudet
195 caeloque parem tollat et astris;
196 alius curru sublimis eat:
197 me mea tellus
197b lare secreto tutoque tegat. [1]
198 venit ad pigros cana senectus,
199 humilique loco sed certa sedet
200 sordida parvae fortuna domus:
201 alte virtus animosa cadit. —
202 Sed maesta venit crine soluto
203 Megara parvum comitata gregem,
204 tardusque senio graditur Alcidae parens.
Amphitryon Megara Lycus
205 O magne Olympi rector et mundi arbiter,
206 iam statue tandem gravibus aerumnis modum
207 finemque cladi. nulla lux umquam mihi
208 secura fulsit: finis alterius mali
209 gradus est futuri, protinus reduci novus
210 paratur hostis; antequam laetam domum
211 contingat, aliud iussus ad bellum meat;
212 nec ulla requies tempus aut ullum vacat,
213 nisi dum iubetur. sequitur a primo statim
214 infesta Iuno: numquid immunis fuit
215 infantis aetas? monstra superavit prius
216 quam nosse posset, gemina cristati caput
217 angues ferebant ora, quos contra obvius
218 reptabat infans igneos serpentium
219 oculos remisso lumine ac placido intuens;
220 artos serenis vultibus nodos tulit,
221 et tumida tenera guttura elidens manu
222 prolusit hydrae. Maenali pernix fera,
223 multo decorum praeferens auro caput,
224 deprensa cursu; maximus Nemeae timor
225 pressus lacertis gemuit Herculeis leo.
226 quid stabula memorem dira Bistonii gregis
227 suisque regem pabulum armentis datum,
228 solitumque densis hispidum Erymanthi iugis
229 Arcadia quatere nemora Maenalium suem,
230 taurumque centum non levem populis metum?
231 inter remotos gentis Hesperiae greges
232 pastor triformis litoris Tartesii
233 peremptus, acta est praeda ab occasu ultimo;
234 notum Cithaeron pavit Oceano pecus.
235 penetrare iussus solis aestivi plagas
236 et adusta medius regna quae torret dies
237 utrimque montes solvit ac rupto obice
238 latam ruenti fecit Oceano viam.
239 post haec adortus nemoris opulenti domos
240 aurifera vigilis spolia serpentis tulit;
241 quid? saeva Lernae monstra, numerosum malum,
242 non igne demum vicit et docuit mori,
243 solitasque pinnis condere obductis diem
244 petit ab ipsis nubibus Stymphalidas ?
245 non vicit illum caelibis semper tori
246 regina gentis vidua Thermodontiae,
247 nec ad omne clarum facinus audaces manus
248 stabuli fugavit turpis Augei labor.
249 Quid ista prosunt? orbe defenso caret,
250 sensere terrae pacis auctorem suae
251 abesse tristes: prosperum ac felix scelus
252 virtus vocatur; sontibus parent boni.
253 ius est in armis, opprimit leges timor,
254 ante ora vidi nostra truculenta manu
255 gnatos paterni cadere regni vindices
256 ipsumque, Cadini nobilis stirpem ultimam,
257 occidere, vidi regium capitis decus
258 cum capite raptum, quis satis Thebas fleat?
259 ferax deorum terra, quem dominum tremis?
260 e cuius arvis eque fecundo sinu
261 stricto iuventus orta cum ferro stetit
262 cuiusque muros natus Amphion Iove
263 struxit canoro saxa modulatu trahens,
264 in cuius urbem non semel divum parens
265 caelo relicto venit, haec quae caelites
266 recepit et quae fecit et (fas sit loqui)
267 fortasse faciet, sordido premitur iugo.
268 Cadmca proles atque Ophionium genus,
269 quo reccidistis? tremitis ignavum exulem,
270 suis carentem finibus, nostris gravem.
271 qui scelera terra quique persequitur mari
272 ac saeva iusta sceptra confringit manu
273 nunc servit absens fertque quae fieri vetat,
274 tenetque Thebas exul Herculeas Lycus,
275 sed non tenebit, aderit et poenas petet
276 subitusque ad astra emerget; inveniet viam
277 aut faciet, adsis sospes et remees precor
278 tandemque venias victor ad victam domum.
Meg.
279 Emerge, coniunx, atque dispulsas manu
280 abrumpe tenebras; nulla si retro via
281 iterque clusum est, orbe diducto redi
282 et quicquid atra nocte possessum latet
283 emitte tecum, dirutis qualis iugis
284 praeceps citato flumini quaerens iter
285 quondam stetisti, scissa cum vasto impetu
286 patuere Tempe; pectore impulsus tuo
287 huc mons et illuc cessit et rupto aggere
288 nova cucurrit Thessalus torrens via:
289 talis, parentes liberos patriam petens,
290 erumpe rerum terminos tecum efferens,
291 et quicquid avida tot per annorum gradus
292 abscondit aetas redde et oblitos sui
293 lucisque pavidos ante te populos age.
294 indigna te sunt spolia, si tantum refers
295 quantum imperatum est. magna sed nimium loquor
296 ignara nostrae sortis, unde illum mihi
297 quo te tuamque dexteram amplectar diem
298 reditusque lentos nec mei memores querar?
299 tibi, o deorum ductor, indomiti ferent
300 centena tauri colla; tibi, frugum potens,
301 secreta reddam sacra: tibi muta fide
302 longas Eleusin tacita iactabit faces,
303 tum restitutas fratribus rebor meis
304 animas et ipsum regna moderantem sua
305 florere patrem, si qua te maior tenet
306 clausum potestas, sequimur: aut omnes tuo
307 defende reditu sospes aut omnes trahe.
308 trahes nec ullus eriget fractos deus.
Amph.
309 O socia nostri sanguinis, casta fide
310 servans torum natosque magnanimi Herculis,
311 meliora mente concipe atque animum excita.
312 aderit profecto, qualis ex omni solet
313 labore, maior.
Meg.
313b Quod nimis miseri volunt
314 hoc facile credunt,
Amph.
314b Immo quod metuunt nimis
315 numquam moveri posse nec tolli putant:
316 prona est timori semper in peius fides.
Meg.
317 Demersus ac defossus et toto insuper
318 oppressus orbe quam viam ad superos habet?
Amph.
319 Quam tunc habebat, cum per arentem plagam
320 et fiuctuantes more turbati maris
321 adit harenas bisque discedens fretum
322 et bis recurrens, cumque deserta rate
323 deprensus haesit Syrtium brevibus vadis
324 et puppe fixa maria superavit pedes.
Meg.
325 Iniqua raro maximis virtutibus
326 fortuna parcit; nemo se tuto diu
327 periculis offerre tam crebris potest:
328 quem saepe transit casus, aliquando invenit.
329 Sed ecce saevus ac minas vultu gerens
330 et qualis animo est, talis incessu venit
331 aliena dextra sceptra concutiens Lycus.
Lyc.
332 Vrbis regens opulenta Thebanae loca
333 et omne quicquid uberi cingit solo
334 obliqua Phocis, quicquid Ismenos rigat,
335 quicquid Cithaeron vertice excelso videt,
336 [et bina findens Isthmos exilis freta]
337 non vetera patriae iura possideo domus
338 ignavus heres; nobiles non sunt mihi
339 avi nec altis inclitum titulis genus.
340 sed clara virtus: qui genus iactat suum.
341 aliena laudat, rapta sed trepida manu
342 sceptra obtinentur; omnis in ferro est salus:
343 quod civibus tenere te invitis scias.
344 strictus tuetur ensis, alieno in loco
345 haut stabile regnum est; una sed nostras potest
346 fundare vires iuncta regali face
347 thalamisque Megara: ducet e genere inclito
348 novitas colorem nostra, non equidem reor
349 fore ut recuset ac meos spernat toros;
350 quod si impotenti pertinax animo abnuet,
351 stat tollere omnem penitus Herculeam domum.
352 invidia factum ac sermo popularis premet?
353 ars prima regni est posse […] invidiam pati.
354 temptemus igitur, fors dedit nobis locum.
355 namque ipsa, tristi vestis obtentu caput
356 velata, iuxta praesides adstat deos
357 laterique adhaeret verus Alcidae sator.
Meg.
358 Quidnam iste, nostri generis exitium ac lues,
359 novi parat? quid temptat?
Lyc.
359b O clarum trahens
360 a stirpe nomen regia, facilis mea
361 parumper aure verba patienti excipe.
362 si aeterna semper odia mortales gerant
363 nec coeptus umquam cedat ex animis furor,
364 sed arma felix teneat infelix paret,
365 nihil relinquent bella; tum vastis ager
366 squalebit arvis, subdita tectis face
367 altus sepultas obruet gentes cinis.
368 pacem reduci velle victori expedit,
369 victo necesse est. particeps regno veni;
370 sociemur animis, pignus hoc fidei cape:
371 continge dextram, quid truci vultu siles?
Meg.
372 Egone ut parentis sanguine aspersam manum
373 fratrumque gemina caede contingam? prius
374 extinguet ortus, referet occasus diem,
375 pax ante fida nivibus et flammis erit
376 et Scylla Siculum iunget Ausonio latus,
377 priusque multo vicibus alternis fugax
378 Euripus unda stabit Euboica piger.
379 patrem abstulisti, regna, germanos, larem
380 patrium— quid ultra est? una res superest mihi
381 fratre ac parente carior, regno ac lare:
382 odium tui, quod esse cum populo mihi
383 commune doleo: pars quota ex illo mea est?
384 dominare tumidus, spiritus altos gere:
385 sequitur superbos ultor a tergo deus.
386 Thebana novi regna: quid matres loquar
387 passas et ausas scelera? quid geminum nefas
388 mixtumque nomen coniugis nati patris?
389 quid bina fratrum castra? quid totidem rogos?
390 riget superba Tantalis luctu parens
391 maestusque Phrygio manat in Sipylo lapis.
392 quin ipse torvum subrigens crista caput
393 Illyrica Cadmus regna permensus fuga
394 longas reliquit corporis tracti notas.
395 haec te manent exempla: dominare ut libet,
396 dum solita regni fata te nostri vocent
Lyc.
397 Agedum efferatas rabida voces amove
398 et disce regum imperia ab Alcide pati
399 ego rapta quamvis sceptra victrici geram
400 dextra regamque cuncta sine legum metu
401 quas arma vincunt, pauca pro causa loquar
402 nostra, cruento cecidit in bello pater?
403 cecidere fratres? arma non servant modum;
404 nec temperari facile nec reprimi potest
405 stricti ensis ira, bella delectat cruor.
406 sed ille regno pro suo, nos improba
407 cupidine acti? quaeritur belli exitus,
408 non causa, sed nunc pereat omnis memoria:
409 cum victor arma posuit, et victum decet
410 deponere odia. non ut inflexo genu
411 regnantem adores petimus: hoc ipsum placet
412 animo ruinas quod capis magno tuas;
413 es rege coniunx digna: sociemus toros.
Meg.
414 Gelidus per artus vadit exanguis tremor.
415 quod facinus aures pepulit? haut equidem horrui,
416 cum pace rupta bellicus muros fragor
417 circumsonaret, pertuli intrepide omnia:
418 thalamos tremesco; capta nunc videor mihi.
419 gravent catenae corpus et longa fame
420 mors protrahatur lenta: non vincet fidem
421 vis ulla nostram; moriar, Alcide, tua.
Lyc.
422 Animosne mersus inferis coniunx facit?
Meg.
423 Inferna tetigit, posset ut supera assequi.
Lyc.
424 Telluris illum pondus immensae premit.
Meg.
425 Nullo premetur onere, qui caelum tulit.
Lyc.
426 Cogere.
Meg.
426b Cogi qui potest nescit mori.
Lyc.
427 Effare potius, quod novis thalamis parem
428 Regale munus.
Meg.
428b Aut tuam mortem aut meam.
Lyc.
429 Moriere demens,
Meg.
429b Coniugi occurram meo.
Lyc.
430 Sceptrone nostro famulus est potior tibi?
Meg.
431 Quot iste famulus tradidit reges neci.
Lyc.
432 Cur ergo regi servit et patitur iugum?
Meg.
433 Imperia dura tolle: quid virtus erit?
Lyc.
434 Obici feris monstrisque virtutem putas?
Meg.
435 Virtutis est domare quae cuncti pavent.
Lyc.
436 Tenebrae loquentem magna Tartareae premunt.
Meg.
437 Non est ad astra mollis e terris via.
Lyc.
438 Quo patre genitus caelitum sperat domos? i
Amph.
439 Miseranda coniunx Herculis magni, sile:
440 partes meae sunt reddere Alcidae patrem
441 genusque verum, post tot ingentis viri
442 memoranda facta postque pacatum manu
443 quodcumque Titan ortus et labens videt,
444 post monstra tot perdomita, post Phlegram impio
445 sparsam cruore postque defensos deos
446 nondum liquet de patre? mentimur Iovem:
447 Iunonis odio crede.
Lyc.
447b Quid violas Iovem?
448 mortale caelo non potest iungi genus.
Amph.
449 Communis ista pluribus causa est deis.
Lyc.
450 Famuline fuerant ante quam fierent dei?
Amph.
451 Pastor Pheraeos Delius pavit greges.
Lyc.
452 Sed non per omnes exul erravit plagas.
Amph.
453 Quem profuga terra mater errante edidit?
Lyc.
454 Num monstra saeva Phoebus aut timuit feras?
Amph.
455 Primus sagittas imbuit Phoebi draco.
Lyc.
456 Quam gravia parvus tulerit ignoras mala?
Amph.
457 E matris utero fulmine eiectus puer
458 mox fulminanti proximus patri stetit.
459 quid? qui gubernat astra, qui nubes quatit,
460 non latuit infans rupis Idaeae specu?
461 sollicita tanti pretia natales habent
462 semperque magno constitit nasci deum.
Lyc.
463 Quemcumque miserum videris, hominem scias.
Amph.
464 Quemcumque fortem videris, miserum neges.
Lyc.
465 Fortem vocemus cuius ex umeris leo,
466 donum puellae factus, et clava excidit
467 fulsitque pictum veste Sidonia latus?
468 fortem vocemus cuius horrentes comae
469 maduere nardo, laude qui notas manus
470 ad non virilem tympani movit sonum,
471 mitra ferocem barbara frontem premens?
Amph.
472 Non erubescit Bacchus effusos tener
473 sparsisse crines nec manu molli levem
474 vibrare thyrsum, cum parum forti gradu
475 auro decorum syrma barbaricum trahit:
476 post multa virtus opera laxari solet.
Lyc.
477 Hoc Euryti fatetur eversi domus
478 pecorumque ritu virginum oppressi greges:
479 hoc nulla Iuno, nullus Eurystheus iubet:
480 ipsius haec sunt opera.
Amph.
480b Non nosti omnia:
481 ipsius opus est caestibus fractus suis
482 Eryx et Eryci iunctus Antaeus Libys,
483 et qui hospitali caede manantes foci
484 bibere iustum sanguinem Busiridis;
485 ipsius opus est vulneri et ferro iuvius
486 mortem coactus integer Cycnus pati
487 nec unus una Geryon victus manu.
488 eris inter istos— qui tamen nullo stupro
489 laesere thalamos,
Lyc.
489b Quod Iovi hoc regi licet:
490 Iovi dedisti coniugem, regi dabis;
491 et te magistro non novum hoc discet nurus,
492 etiam viro probante meliorem sequi.
493 sin copulari pertinax taedis negat,
494 vel ex coacta nobilem partum feram.
Meg.
495 Vmbrae Creontis et penates Labdaci
496 et nuptiales impii Oedipodae faces,
497 nunc solita nostro fata coniugio date.
498 nunc, nunc, cruentae regis Aegypti nurus,
499 adeste multo sanguine infectae manus.
500 dest una numero Danais: explebo nefas.
Lyc.
501 Coniugia quoniam pervicax nostra abnuis
502 regemque terres, sceptra quid possint scies.
503 complectere aras: nullus eripiet deus
504 te mihi, nec orbe si remolito queat
505 ad supera victor numina Alcides vehi.
506 congerite silvas: templa supplicibus suis
507 iniecta fiagrent, coniugem et totum gregem
508 consumat unus igne subiecto rogus.
Amph.
509 Hoc munus a te genitor Alcidae peto,
510 rogare quod me deceat, ut primus cadam.
Lyc.
511 Qui morte cunctos luere supplicium iubet
512 nescit tyrannus esse: diversa inroga;
513 miserum veta perire, felicem iube.
514 ego, dum cremandis trabibus accrescit rogus,
515 sacro regentem maria votivo colam.
Amph.
516 Pro numinum vis summa, pro caelestium
517 rector parensque, cuius excussis tremunt
518 humana telis, impiam regis feri
519 compesce dextram! quid deos frustra precor?
520 ubicumque es, audi, nate. cur subito labant
521 agitata motu templa? cur mugit solum?
522 [infernus imo sonuit e fundo fragor]
523 audimur! est est sonitus Herculei gradus.
Chorus
524 O Fortuna viris invida fortibus,
525 quam non aequa bonis praemia dividis.
526 Eurystheus facili regnet in otio:
527 Alcmena genitus bella per omnia
528 monstris exagitet caeliferam manum:
529 serpentis resecet colla feracia,
530 deceptis referat mala sororibus,
531 cum somno dederit pervigiles genu*
532 pomis divitibus praepositus draco.
533 Intravit Scythiae multivagas domos
534 et gentes patriis sedibus hospites,
535 calcavitque freti terga rigentia
536 et mutis tacitum litoribus mare.
537 illic dura carent aequora fluctibus,
538 et qua plena rates carbasa tenderent,
539 intonsis teritur semita Sarmatis,
540 stat pontus, vicibus mobilis annuis,
541 navem nunc facilis nunc equitem pati.
542 illic quae viduis gentibus imperat,
543 aurato religans ilia balteo,
544 detraxit ^ spolium nobile corpori
545 et peltam et nivei vincula pectoris.
546 victorem posito suspiciens genu.
547 Qua spe praecipites actus ad inferos,
548 audax ire vias inremeabiles,
549 vidisti Siculae regna Proserpinae?
550 illic nulla noto nulla favonio
551 consurgunt tumidis fluctibus aequora:
552 non illic geminum Tyndaridae genus
553 succurrunt timidis sidera navibus:
554 stat pigro pelagus gurgite languidum,
555 et cum Mors avidis pallida dentibus
556 gentes innumeras manibus intulit,
557 uno tot populi remige transeunt.
558 Evincas utinam iura ferae Stygis
559 Parcarumque colos non revocabiles.
560 hic qui rex populis pluribus imperat,
561 bello cum peteres Nestoream Pylon,
562 tecum conseruit pestiferas manus
563 telum tergemina cuspide praeferens:
564 effugit tenui vulnere saucius
565 et mortis dominus pertimuit mori.
566 fatum rumpe manu, tristibus inferis
567 prospectus pateat lucis et invius
568 limes det faciles ad superos vias.
569 Immites potuit flectere cantibus
570 umbrarum dominos et prece supplici
571 Orpheus, Eurydicen dum repetit suam.
572 quae silvas et aves saxaque traxerat
573 ars, quae praebuerat fluminibus moras,
574 ad cuius sonitum constiterant ferae,
575 mulcet non solitis vocibus inferos
576 et surdis resonat clarius in locis,
577 deflent Eurydicen Threiciae nurus,
578 deflent et lacrimis difficiles dei,
579 et qui fronte nimis crimina tetrica
580 quaerunt ac veteres excutiunt reos
581 flentes Eurydicen iuridici sedent,
582 tandem mortis ait 'vincimur' arbiter,
583 'evade ad superos, lege tamen data:
584 tu post terga tui perge viri comes,
585 tu non ante tuam respice coniugem,
586 quam cum clara deos obtulerit dies
587 Spartam que aderit ianua Taenari.'
588 odit verus amor nec patitur moras:
589 munus dum properat cernere, perdidit.
590 Quae vinci potuit regia carmine.
591 haec vinci poterit regia viribus.
Hercules
592 O lucis almae rector et caeli decus,
593 qui alterna curru spatia flammifero ambiens
594 inlustre latis exeris terris caput,
595 da, Phoebe, veniam, si quid inlicitum tui
596 videre vultus: iussus in lucem extuli
597 arcana mundi, tuque, caelestum arbiter
598 parensque, visus fulmine opposito tege;
599 et tu, secundo maria qui sceptro regis,
600 imas pete undas, quisquis ex alto aspicit
601 terrena, facie pollui metuens nova,
602 aciem reflectat oraque in caelum erigat
603 portenta fugiens: hoc nefas cernant duo,
604 qui advexit et quae iussit, in poenas meas
605 atque in labores non satis terrae patent
606 Iunonis odio: vidi inaccessa omnibus,
607 ignota Phoebo quaeque deterior polus
608 obscura diro spatia concessit Iovi;
609 et, si placerent tertiae sortis loca,
610 regnare potui: noctis aeternae chaos
611 et nocte quiddam gravius et tristes deos
612 et fata vidi, morte contempta redi.
613 quid restat aliud? vidi et ostendi inferos.
614 da si quid ultra est, iam diu pateris manus
615 cessare nostras, Iuno; quae vinci iubes?
616 Sed templa quare miles infestus tenet
617 limenque, sacrum terror armorum obsidet?
Amphitryon Hercules Theseus
618 Vtrumne visus vota decipiunt meos.
619 an ille domitor orbis et Graium decus
620 tristi silentem nubilo liquit domum?
621 estne ille natus? membra laetitia stupent.
622 o nate. certa at sera Thebarum salus,
623 teneone in auras editum an vana fruor
624 deceptus umbra? tune es? agnosco toros
625 umerosque et alto nobilem trunco manum.
Herc.
626 Vnde iste, genitor, squalor et lugubribus
627 amicta coniunx? unde tam foedo obsiti
628 paedore nati? quae domum clades gravat?
Amph.
629 Socer est peremptus, regna possedit Lycus,
630 natos parentem coniugem leto petit.
Herc.
631 Ingrata tellus, nemo ad Herculeae domus
632 auxilia venit? vidit hoc tantum nefas
633 defensus orbis? cur diem questu tero?
634 mactetur hostia, hanc ferat virtus notam
635 fiatque summus hostis Alcidae Lycus.
636 ad hauriendum sanguinem inimicum feror:
637 Theseu, resiste, ne qua vis subita ingruat.
638 me bella poscunt, differ amplexus, parens,
639 coniunxque differ, nuntiet Diti Lycus
640 me iam redisse.
Thes.
640b Flebilem ex oculis fuga,
641 regina, vultum, tuque nato sospite
642 lacrimas cadentes reprime: si novi Herculem,
643 Lycus Creonti debitas poenas dabit,
644 lentum est dabit: dat; hoc quoque est lentum: dedit.
Amph.
645 Votum secundet qui potest nostrum deus
646 rebusque lassis adsit. O magni comes
647 magnanime nati. pande virtutum ordinem,
648 quam longa maestos ducat ad manes via,
649 ut vincla tulerit dura Tartareus canis.
Thes.
650 Memorare cogis acta securae quoque
651 horrenda menti. vix adhuc certa est fides
652 vitalis aurae, torpet acies luminum
653 hebetesque visus vix diem insuetum ferunt.
Amph.
654 Pervince, Theseu, quicquid alto in pectore
655 remanet pavoris neve te fructu optimo
656 frauda laborum: quae fuit durum pati,
657 meminisse dulce est fare casus horridos.
Thes.
658 Fas omne mundi teque dominantem precor
659 regno capaci teque quam amotam inrita
660 quaesivit Enna mater, ut iura abdita
661 et operta terris liceat impune eloqui.
662 Spartana tellus nobile attollit iugum,
663 densis ubi aequor Taenarus silvis premit;
664 hic ora solvit Ditis invisi domus
665 hiatque rupes alta et immenso specu
666 ingens vorago faucibus vastis patet
667 latumque pandit omnibus populis iter.
668 non caeca tenebris incipit. primo via;
669 tenuis relictae lucis a tergo nitor
670 fulgorque dubius solis afflicti cadit
671 et ludit aciem:- nocte sic mixta solet
672 praebere lumen primus aut serus dies.
673 hinc ampla vacuis spatia laxantur locis,
674 in quae omne mersum penetrat humanum genus.
675 nec ire labor est; ipsa deducit via:
676 ut saepe puppes aestus invitas rapit,
677 sic pronus aer urguet atque avidum chaos,
678 gradumque retro flectere haut umquam sinunt
679 umbrae tenaces. intus immensi sinus
680 placido quieta labitur Lethe vado
681 demitque curas, neve remeandi amplius
682 pateat facultas, flexibus multis gravem
683 involvit amnem: qualis incertis vagus
684 Maeander undis ludit et cedit sibi
685 instatque dubius litus an fontem petat.
686 palus inertis foeda Cocyti iacet;
687 hic vultur, illic luctifer bubo gemit
688 omenque triste resonat infaustae strigis.
689 horrent opaca fronde nigrantes comae,
690 taxo imminente quam tenet segnis Sopor,
691 Famesque maesta tabido rictu iacet
692 Pudorque serus conscios vultus tegit.
693 Metus Pavorque + Funus et frendens Dolor
694 aterque Luctus sequitur et Morbus tremens
695 et cincta ferro Bella; in extremo abdita
696 iners Senectus adiuvat baculo gradum.
Amph.
697 Estne aliqua tellus Cereris aut Bacchi ferax?
Thes.
698 Non prata viridi laeta facie germinant
699 nec adulta leni fluctuat Zephyro seges;
700 non ulla ramos silva pomiferos habet:
701 sterilis profundi vastitas squalet soli
702 et foeda tellus torpet aeterno situ.
703 [rerumque maestus finis et mundi ultima]
704 immotus aer haeret et pigro sedet
705 nox atra mundo: cuncta maerore horrida
706 ipsaque morte peior est mortis locus.
Amph.
707 Quid ille opaca qui regit sceptro loca,
708 qua sede positus temperat populos leves?
Thes.
709 Est in recessu Tartari obscuro locus,
710 quem gravibus umbris spissa caligo alligat.
711 a fonte discors manat hinc uno latex,
712 alter quieto similis (hunc iurant dei)
713 tacente sacram devehens fluvio Styga;
714 at hic tumultu rapitur ingenti ferox
715 et saxa fluctu volvit Acheron invius
716 renavigari. cingitur duplici vado
717 * adversa Ditis regia, atque ingens domus
718 umbrante luco tegitur, hic vasto specu
719 pendent tyranni limina, hoc umbris iter,
720 haec porta regni, campus hanc circa iacet,
721 in quo superbo digerit vultu sedens
722 animas recentes dira maiestas dei.
723 frons torva, fratrum quae tamen speciem gerat
724 gentisque tantae, vultus est illi Iovis,
725 sed fulminantis: magna pars regni trucis
726 est ipse dominus, cuius aspectus timet
727 ' quicquid timetur.
Amph.
727b Verane est fama inferis
728 tam sera reddi iura et oblitos sui
729 sceleris nocentes debitas poenas dare?
730 quis iste veri rector atque aequi arbiter?
Thes.
731 Non unus alta sede quaesitor sedens
732 iudicia trepidis sera sortitur reis.
733 aditur illo Gnosius Minos foro,
734 Rhadamanthus illo, Thetidis hoc audit socer.
735 quod quisque fecit, patitur; auctorem scelus
736 repetit suoque premitur exemplo nocens:
737 vidi cruentos carcere includi duces
738 et impotentis terga plebeia manu
739 scindi tyranni, quisquis est placide potens
740 dominusque vitae servat innocuas manus
741 et incruentum mitis imperium regit
742 animoque parcit, longa permensus diu
743 felicis aevi spatia vel caelum petit
744 vel laeta felix nemoris Elysii loca,
745 iudex futurus, sanguine humano abstine
746 quicumque regnas: scelera taxantur modo
747 maiore vestra,
Amph.
747b Certus inclusos tenet
748 locus nocentes? utque fert fama. impios
749 supplicia vinclis saeva perpetuis domant?
Thes.
750 Rapitur volucri tortus Ixion rota;
751 cervice saxum grande Sisyphia sedet;
752 in amne medio faucibus siccis senex
753 sectatur undas, alluit mentum latex.
754 fidemque cum iam saepe decepto dedit.
755 perit unda in ore; poma destituunt famem.
756 praebet volucri Tityos aeternas dapes
757 urnasque frustra Danaides plenas gerunt;
758 errant furentes impiae Cadmeides
759 terretque mensas avida Phineas avis.
Amph.
760 Nunc ede nati nobilem pugnam mei.
761 patrui volentis munus an spolium refert?
Thes.
762 Ferale tardis imminet saxum vadis.
763 stupent ubi undae, segne torpescit fretum.
764 hunc servat amnem cultu et aspectu horridus
765 pavidosque manes squalidus vectat senex.
766 impexa pendet barba, deformem sinum
767 nodus coercet, concavae lucent genae;
768 regit ipse longo portitor conto ratem.
769 hic onere vacuam litori puppem applicans
770 repetebat umbras; poscit Alcides viam
771 cedente turba; dirus exclamat Charon:
772 'quo pergis, audax? siste properantem gradum.'
773 non passus ullas natus Alcmena moras
774 ipso coactum navitam conto domat
775 scanditque puppem. cumba populorum capax
776 succubuit uni: sedit et gravior ratis
777 utrimque Lethen latere titubanti bibit.
778 tum victa trepidant monstra, Centauri truces
779 Lapithaeque multo in bella succensi mero;
780 Stygiae paludis ultimos quaerens sinus
781 fecunda mergit capita Lernaeus labor.
782 post haec avari Ditis apparet domus:
783 hic saevus umbras territat Stygius canis,
784 qui terna vasto capita concutiens sono
785 regnum tuetur, sordidum tabo caput
786 lambunt colubrae, viperis horrent iubae
787 longusque torta sibilat cauda draco.
788 par ira formae: sensit ut motus pedum,
789 attollit hirtas angue vibrato comas
790 missumque captat aure subrecta sonum,
791 sentire et umbras solitus, ut propior stetit
792 Iove natus, antro sedit incertus canis
793 leviterque timuit, ecce latratu gravi
794 loca muta terret; sibilat totos minax
795 serpens per armos, vocis horrendae fragor
796 per ora missus terna felices quoque
797 exterret umbras, solvit a laeva feros
798 tunc ipse rictus et Cleonaeum caput
799 opponit ac se tegmine ingenti tegit,
800 victrice magnum dextera robur gerens.
801 huc nunc et illuc verbere assiduo rotat,
802 ingeminat ictus, domitus infregit minas
803 et cuncta lassus capita summisit canis
804 antroque toto cessit, extimuit sedens
805 uterque solio dominus et duci iubet;
806 me quoque petenti munus Alcidae dedit.
807 Tum gravia monstri colla permulcens manu
808 adamante texto vincit; oblitus sui
809 custos opaci pervigil regni canis
810 componit aures timidus et patiens trahi
811 eramque fassus, ore summisso obsequens,
812 utrumque cauda pulsat anguifera latus.
813 postquam est ad oras Taenari ventum et nitor
814 percussit oculos lucis ignotae novus,
815 resumit animos victus et vastas furens
816 quassat catenas; paene victorem abstulit
817 pronumque retro vexit et movit gradu.
818 tunc et meas respexit Alcides manus;
819 geminis uterque viribus tractum canem
820 ira furentem et bella temptantem inrita
821 intulimus orbi. vidit ut clarum diem
822 et pura nitidi spatia conspexit poli,
823 [oborta nox est, lumina in terram dedit]
824 compressit oculos et diem invisum expulit
825 faciemque retro flexit atque omni petit
826 cervice terram; tum sub Herculeas caput
827 abscondit umbras, densa sed laeto venit
828 clamore turba frontibus laurum gerens
829 magnique meritas Herculis laudes canit.
830 Natus Eurystheus properante partu
831 iusserat mundi penetrare fundum:
832 derat hoc solum numero laborum,
833 tertiae regem spoliare sortis.
834 ausus es caecos aditus inire,
835 ducit ad manes via qua remotos
836 tristis et nigra metuenda silva,
837 sed frequens magna comitante turba.
838 Quantus incedit populus per urbes
839 ad novi ludos avidus theatri,
840 quantus Eleum ruit ad Tonantem,
841 quinta cum sacrum revocavit aestas;
842 quanta, cum longae redit hora nocti
843 crescere et somnos cupiens quietos
844 libra Phoebeos tenet aequa currus,
845 turba secretam Cererem frequentat
846 et citi tectis properant relictis
847 Attici noctem celebrare mystae :
848 tanta per campos agitur silentes
849 turba; pars tarda graditur senecta,
850 tristis et longa satiata vita:
851 pars adhuc currit melioris aevi:
852 virgines nondum thalamis iugatae
853 et comis nondum positis ephebi
854 matris et nomen modo doctus infans,
855 his datum solis, minus ut timerent,
856 igne praelato relevare noctem;
857 ceteri vadunt per opaca tristes.
858 qualis est vobis animus, remota
859 luce cum maestus sibi quisque sensit
860 obrutum tota caput esse terra?
861 stat chaos densum tenebraeque turpes
862 et color noctis malus ac silentis
863 otium mundi vacuaeque nubes.
864 Sera nos illo referat senectus:
865 nemo ad' id sero venit, unde numquam.
866 cum semel venit, potuit reverti;
867 quid iuvat durum properare fatum?
868 omnis haec magnis vaga turba terris
869 ibit ad manes facietque inerti
870 vela Cocyto: tibi crescit omne,
871 et quod occasus videt et quod ortus,
872 parce Venturis: tibi, mors, paramur.
873 sis licet segnis, properamus ipsi:
874 prima quae vitam dedit hora, carpit.
875 Thebis laeta dies adest.
876 aras tangite supplices,
877 pingues caedite victimas;
878 permixtae maribus nurus
879 sollemnes agitent choros;
880 cessent deposito iugo
881 arvi fertilis incolae.
882 Pax est Herculea manu
883 Auroram inter et Hesperum,
884 et qua sol medium tenens
885 umbras corporibus negat;
886 quodcumque alluitur solum
887 longo Tethyos ambitu,
888 Alcidae domuit labor.
889 Transvectus vada Tartari
890 pacatis redit inferis.
891 iam nullus superest timor:
892 nil ultra iacet inferos,
893 stantes sacrificus comas
894 dilecta tege populo.
Hercvles Theseus Amphitryon Megara
895 Victrice dextra fusus adverso Lycus
896 terram cecidit ore; tum quisquis comes
897 fuerat tyranni iacuit et poenae comes,
898 nunc sacra patri victor et superis feram
899 caesisque meritas victimis aras colam.
900 Te te laborum socia et adiutrix precor.
901 belligera Pallas, cuius in laeva ciet
902 aegis feroces ore saxifico minas;
903 adsit Lycurgi domitor et rubri maris,
904 tectam virente cuspidem thyrso gerens,
905 geminumque numen Phoebus et Phoebi soror:
906 soror sagittis aptior, Phoebus lyrae;
907 fraterque quisquis incolit caelum meus
908 non ex noverca frater, huc appellite
909 greges opimos; quicquid ludorum seges
910 Arabesque odoris quicquid arboribus legunt
911 conferte in aras, pinguis exundet vapor,
912 populea nostras arbor exornet comas,
913 te ramus oleae fronde gentili tegat,
914 Theseu; Tonantem nostra adorabit manus,
915 tu conditores urbis et silvestria
916 trucis antra Zethi. nobilis Dircen aquae
917 laremque regis advenae Tyrium coles.
918 date tura flammis,
Amph.
918b Nate, manantes prius
919 manus cruenta caede et hostili expia.
Herc.
920 Vtinam cruore capitis invisi deis
921 libare possem: gratior nullus liquor
922 tinxisset aras; victima haut ulla amplior
923 potest magisque opima mactari Iovi,
924 quam rex iniquus,
Amph.
924b Finiat genitor tuos
925 opta labores, detur aliquando otium
926 quiesque fessis,
Herc.
926b Ipse concipiam preces
927 Iove meque dignas, stet suo caelum loco
928 tellusque et aequor; astra inoffensos agant
929 aeterna cursus, alta pax gentes alat:
930 ferrum omne teneat raris innocui labor
931 ensesque lateant, nulla tempestas fretum
932 violenta turbet, nullus irato Iove
933 exiliat ignis, nullus hiberna nive
934 nutritus agros amnis eversos trahat.
935 venena cessent, nulla nocituro gravis
936 suco tumescat herba, non saevi ac truces
937 regnent tyranni; si quod etiamnum est scelus
938 latura tellus, properet, et si quod parat
939 monstrum, meum sit.— sed quid hoc? medium diem
940 cinxere tenebrae. Phoebus obscuro meat
941 sine nube vultu, quis diem retro fugat
942 agitque in ortus? unde nox atram caput
943 ignota profert? unde tot stellae polum
944 implent diurnae? primus en noster labor
945 caeli refulget parte non minima leo
946 iraque totus fervet et morsus parat.
947 iam rapiet aliquod sidus: ingenti minax
948 stat' ore et ignes efflat et rutila iubam
949 cervice iactans quicquid autumnus gravis
950 hiemsque gelido frigida spatio refert
951 uno impetu transiliet et verni petet
952 frangetque tauri colla.
Amph.
952b Quod subitum hoc malum est?
953 quo, nate, vultus huc et huc acres refers
954 acieque falsum turbida caelum vides?
Herc.
955 Perdomita tellus, tumida cesserunt freta,
956 inferna nostros regna sensere impetus:
957 immune caelum est, dignus Alcide labor.
958 in alta mundi spatia sublimis ferar,
959 petatur aether: astra promittit pater.
960 quid, si negaret? non capit terra Herculem
961 tandemque superis reddit, en ultro vocat
962 omnis deorum coetus et laxat fores,
963 una vetante. recipis et reseras polum?
964 an contumacis ianuam mundi traho?
965 dubitatur etiam? vincla Saturno exuam
966 contraque patris impii regnum impotens
967 avum resolvam; bella Titanes parent,
968 me duce furentes; saxa cum silvis feram
969 rapiamque dextra plena Centauris iuga.
970 iam monte gemino limitem ad superos agam:
971 videat sub Ossa Pelion Chiron suum,
972 in caelum Olympus tertio positus gradu
973 perveniet aut mittetur,
Amph.
973b Infandos procul
974 averte sensus; pectoris sani parum
975 magni tamen compesce dementem impetum.
Herc.
976 Quid hoc? Gigantes arma pestiferi movent.
977 profugit umbras Tityos ac lacerum gerens
978 et inane pectus quam prope a caelo stetit.
979 labat Cithaeron, alta Pellene tremit
980 marcentque Tempe. rapuit hic Pindi iuga,
981 hic rapuit Oeten, saevit horrendum Mimans.
982 flammifera Erinys verbere excusso sonat
983 rogisque adustas propius ac propius sudes
984 in ora tendit; saeva Tisiphone, caput
985 serpentibus vallata, post raptum canem
986 portam vacantem clausit opposita face.
987 sed ecce proles regis inimici latet.
988 Lyci nefandum semen: inviso patri
989 haec dextra iam vos reddet, excutiat levis
990 nervus sagittas, tela sic mitti decet
991 Herculea,
Amph.
991b Quo se caecus impegit furor?
992 vastum coactis flexit arcum cornibus
993 pharetramque solvit, stridet emissa impetu
994 harundo— medio spiculum collo fugit
995 vulnere relicto,
Herc.
995b Ceteram prolem emam
996 omnisque latebras, quid moror? maius mihi
997 bellum Mycenis restat, ut Cyclopia
998 eversa manibus saxa nostris concidant.
999 huc eat et illuc valva deiecto obice
1000 rumpatque postes; culmen impulsum labet.
1001 perlucet omnis regia: hic video abditum
1002 gnatum scelesti patris,
Amph.
1002b En blandas manus
1003 ad genua tendens voce miseranda rogat:
1004 scelus nefandum, triste et aspectu horridum!
1005 dextra precantem rapuit et circa furens
1006 bis ter rotatum misit; ast illi caput
1007 sonuit, cerebro tecta disperso madent.
1008 at misera, parvum protegens gnatum sinu,
1009 Megara furenti similis e latebris fugit.
Herc.
1010 Licet tonantis profuga condaris sinu,
1011 petet undecumque temet haec dextra et feret.
Amph.
1012 Quo misera pergis? quam fugam aut latebram petis?
1013 nullus salutis Hercule infesto est locus.
1014 amplectere ipsum potius et blanda prece
1015 lenire tempta,
Meg.
1015b Parce iam, coniunx, precor,
1016 agnosce Megaram. gnatus hic vultus tuos
1017 habitusque reddit; cernis, ut tendat manus?
Herc.
1018 Teneo novercam. sequere, da poenas mihi
1019 iugoque pressum libera turpi Iovem;
1020 sed ante matrem parvulum hoc monstrum occidat.
Meg.
1021 Quo tendis amens? sanguinem fundes tuum?
Amph.
1022 Pavefactus infans igneo vultu patris
1023 perit ante vulnus, spiritum eripuit timor.
1024 in coniugem nunc clava libratur gravis:
1025 perfregit ossa, corpori trunco caput
1026 abest nec usquam est. cernere hoc audes, nimis
1027 vivax senectus? si piget luctus, habes
1028 mortem paratam: pectus in tela indue,
1029 vel stipitem istuc caede nostrorum inlitum
1030 converte, falsum ac nomini turpem tuo
1031 remove parentem, ne tuae laudi obstrepat.—
1032 quo te ipse, senior, obvium morti ingeris?
1033 quo pergis amens? profuge et obtectas late
1034 unumque manibus aufer Herculeis scelus.
Herc.
1035 Bene habet, pudendi regis excisa est domus.
1036 tibi hunc dicatum, maximi coniunx Iovis,
1037 gregem cecidi; vota persolvi libens
1038 te digna, et Argos victimas alias dabit.
Amph.
1039 Nondum litasti, nate: consumma sacrum.
1040 stat ecce ad aras hostia, expectat manum
1041 cervice prona; praebeo occurro insequor:
1042 macta— quid hoc est? errat acies luminum
1043 visusque maeror hebetat? an video Herculis
1044 manus trementes? vultus in somnum cadit
1045 et fessa cervix capite summisso labat;
1046 flexo genu iam totus ad terram ruit,
1047 ut caesa silvis ornus aut portum mari
1048 datura moles, vivis an leto dedit
1049 idem tuos qui misit ad mortem furor?
1050 sopor est: reciprocos spiritus motus agit.
1051 detur quieti tempus, ut somno gravi
1052 vis victa morbi pectus oppressum levet.
1053 removete, famuli, tela, ne repetat furens.
Chorus
1054 Lugeat aether magnusque parens
1055 aetheris alti tellusque ferax
1056 et vaga ponti mobilis unda,
1057 tuque ante omnis qui per terras
1058 tractusque maris fundis radios
1059 noctemque fugas ore decoro,
1060 fervide Titan: obitus pariter
1061 tecum Alcides vidit et ortus
1062 novitque tuas utrasque domos.
1063 Solvite tantis animum monstris,
1064 solvite superi,
1065 rectam in melius flectite mentem.
1066 tuque, o domitor Somne malorum,
1066b requies animi,
1067 pars humanae melior vitae,
1068 volucre o matris genus Astraeae,
1069 frater durae languide Mortis,
1070 veris miscens falsa, futuri
1071 certas et idem pessimus auctor,
1072 pater o rerum, portus vitae,
1073 lucis requies noctisque comes,
1074 qui par regi famuloque venis,
1075 pavidum leti genus humanum
1076 cogis longam discere noctem:
1077 placidus fessum lenisque fove,
1078 preme de victum torpore gravi;
1079 sopor indomitos alliget artus
1080 nec torva prius pectora linquat,
1081 quam mens repetat pristina cursum.
1082 En fusus humi saeva feroci
1083 corde volutat somnia
1083b (nondum est
1084 tanti pestis superata mali
1085 clavaeque gravi lassum solitus
1086 mandare caput
1087 quaerit vacua pondera dextra,
1088 motu iactans bracchia vano)
1089 nec adhuc omnis expulit aestus,
1090 sed ut ingenti vexata noto
1091 servat longos unda tumultus
1092 et iam vento cessante tumet.
1093 pelle insanos fluctus animi,
1094 redeat pietas virtusque viro.
1094b vel sit potius
1095 mens vesano concita motu:
1096 error caecus qua coepit eat;
1097 solus te iam praestare potest
1098 furor insontem: proxima puris
1099 sors est manibus nescire nefas.
1100 Nunc Herculeis percussa sonent
1101 pectora palmis,
1102 mundum solitos ferre lacertos
1103 verbera pulsent victrice manu;
1104 gemitus vastos audiat aether,
1105 audiat atri regina poli
1105b vastisque ferox
1106 qui colla gerit vincta catenis
1107 imo latitans Cerberus antro.
1108 Resonet maesto clamore chaos
1109 lateque patens unda profundi:
1110 et qui medius tua tela tamen
1111 senserat aer.
1112 pectora tantis obsessa malis
1113 non sunt ictu ferienda levi:
1114 uno planctu tria regna sonent.
1115 Et tu collo decus ac telum
1116 suspensa diu,
1117 fortis harundo, pharetraeque graves,
1118 date saeva fero verbera tergo;
1119 caedant umeros robora fortes
1119b stipesque potens
1120 duris oneret pectora nodis:
1121 plangant tantos arma dolores.
1135 Ite infaustum genus, o pueri,
1136 noti per iter triste laboris,
1122 non vos patriae laudis comites
1123 ulti saevos vulnere reges,
1124 non Argiva membra palaestra
1125 flectere docti fortes caestu
1126 fortesque manu, iam tamen ausi
1127 telum Scythicis leve corytis
1128 missum certa librare manu
1129 tutosque fuga figere cervos:
1130 [nondumque ferae terga iubatae]
1131 ite ad Stygios, umbrae, portus
1132 ite, innocuae,
1133 quas in primo limine vitae
1134 scelus oppressit patriusque furor,
1137 ite, iratos visite reges.
Hercules Amphitryon Theseus
1138 Quis hic locus, quae regio, quae mundi plaga?
1139 ubi sum? sub ortu solis, an sub cardine
1140 glacialis ursae? numquid Hesperii maris
1141 extrema tellus hunc dat Oceano modum?
1142 quas trahimus auras? quod solum fesso subest?
1143 certe redimus, unde prostrata ad domum
1144 video cruenta corpora? an nondum exuit
1145 simulacra mens inferna? post reditus quoque
1146 oberrat oculis turba feralis meis?
1147 pudet fateri: paveo; nescio quod mihi,
1148 nescio quod animus grande praesagit malum,
1149 ubi es, parens? ubi illa natorum grege
1150 animosa coniunx? cur latus laevum vacat
1151 spolio leonis? quonam abit tegimen meum
1152 idemque somno mollis Herculeo torus?
1153 ubi tela? ubi arcus? arma quis vivo mihi
1154 detrahere potuit? spolia quis tanta abstulit
1155 ipsumque quis non Herculis somnum horruit?
1156 libet meum videre victorem, libet
1157 (exurge, virtus) quem novum caelo pater
1158 genuit relicto, cuius in fetu stetit
1159 nox longior quam nostra, quod cerno nefas?
1160 nati cruenta caede confecti iacent,
1161 perempta coniunx, quis Lycus regnum obtinet
1162 [quis tanta Thebis scelera moliri ausus est]
1163 Hercule reverso? quisquis Ismeni loca,
1164 Actaea quisquis arva, qui gemino mari
1165 pulsata Pelopis regna Dardanii colis,
1166 succurre, saevae cladis auctorem indica.
1167 ruat ira in omnis: hostis est quisquis mihi
1168 non monstrat hostem, victor Alcidae, lates?
1169 procede, seu tu vindicas currus truces
1170 Thracis cruenti sive Geryonae pecus
1171 Libyaeve dominos, nulla pugnandi mora est.
1172 en nudus asto; vel meis armis licet
1173 petas inermem, cur meos Theseus fugit
1174 paterque vultus? ora cur condunt sua?
1175 differte fletus; quis meos dederit neci
1176 omnis simul, profare. quid, genitor, siles?
1177 at tu ede, Theseu, sed tua, Theseu, fide.
1178 uterque tacitus ora pudibunda obtegit
1179 furtimque lacrimas fundit, in tantis malis
1180 quid est pudendum? numquid Argivae impotens
1181 dominator urbis, numquid infestum Lyci
1182 pereuntis agmen clade nos tanta obruit?
1183 per te meorum facinorum laudem precor,
1184 genitor, tuique nominis semper mihi
1185 numen secundum, fare, quis fudit domum?
1186 cui praeda iacui?
Amph.
1186b Tacita sic abeant mala.
Herc.
1187 Vt inultus ego sim?
Amph.
1187b Saepe vindicta obfuit.
Herc.
1188 Quisquamne segnis tanta toleravit mala?
Amph.
1189 Maiora quisquis timuit.
Herc.
1189b His etiam, pater,
1190 quicquam timeri maius aut gravius potest?
Amph.
1191 Cladis tuae pars ista quam nosti quota est?
Herc.
1192 Miserere, genitor, supplices tendo manus.
1193 quid hoc? manus refugit, hic errat scelus.
1194 unde hic cruor? quid illa puerili madens
1195 harundo leto? tincta Lernaea nece
1196 iam tela video nostra, non quaero manum.
1197 quis potuit arcum flectere aut quae dextera
1198 sinuare nervum rite cedentem mihi?
1199 ad vos revertor; genitor, hoc nostrum est scelus?
1200 tacuere? nostrum est.
Amph.
1200b Luctus est istic tuus,
1201 crimen novercae: casus hic culpa caret.
Herc.
1202 Nunc parte ab omni, genitor, iratus tona,
1203 oblite nostri vindica sera manu
1204 saltem nepotes. stelliger mundus sonet
1205 flammasque et hic et ille iaculetur polus:
1206 rupes ligatum Caspiae corpus trahant
1207 atque ales avida— cur Promethei vacant
1208 scopuli? vacat cur vertice immenso feras
1209 volucresque pascens Caucasi abruptum latus
1210 nudumque silvis? illa quae pontum Scythen
1211 Symplegas artat hinc et hinc vinctas manus
1212 distendat alto, cumque revocata vice
1213 in se coibunt saxaque in caelum expriment
1214 actis utrimque rupibus medium mare,
1215 ego inquieta montium iaceam mora.
1216 quin structum acervans nemore congesto aggerem
1217 cruore corpus impio sparsum cremo?
1218 sic, sic agendum est: inferis reddam Herculem.
Amph.
1219 Nondum tumultu pectus attonito carens
1220 mutavit iras quodque habet proprium furor,
1221 in se ipse saevit,
Herc.
1221b Dira Furiarum loca
1222 et inferorum carcer et sonti plaga
1223 decreta turbae— si quod exilium latet
1224 ulterius Erebo, Cerbero ignotum et mihi:
1225 hoc me abde, tellus; Tartari ad finem ultimum
1226 mansurus ibo. pectus o nimium ferum!—
1227 quis vos per omnem, liberi, sparsos domum
1228 deflere digne poterit? hic durus malis
1229 lacrimare vultus nescit, huc arcum date,
1230 date huc sagittas, stipitem huc vastum date.
1231 tibi tela frangam nostra, tibi nostros, puer,
1232 rumpemus arcus; at tuis stipes gravis
1233 ardebit umbris; ipsa Lernaeis frequens
1234 pharetra telis in tuos ibit rogos:
1235 dent arma poenas, vos quoque infaustas meis
1236 cremabo telis, o novercales manus.
Amph.
1237 Quis nomen usquam sceleris errori addidit?
Herc.
1238 Saepe error ingens sederis obtinuit locum.
Amph.
1239 Nunc Hercule opus est: perfer hanc molem mali.
Herc.
1240 Non sic furore cessit extinctus pudor,
1241 populos ut omnes impio aspectu fugem.
1242 arma, arma, Theseu, flagito propere mihi
1243 subtracta reddi, sana si mens est mihi,
1244 referte manibus tela; si remanet furor,
1245 pater, recede: mortis inveniam viam.
Amph.
1246 Per sancta generis sacra, per ius nominis
1247 utrumque nostri, sive me altorem vocas
1248 seu tu parentem, perque venerandos piis
1249 canos, senectae parce desertae, precor,
1250 annisque fessis; unicum lapsae domus
1251 firmamen, unum lumen afflicto malis
1252 temet reserva. nullus ex te contigit
1253 fructus laborum; semper aut dubium mare
1254 aut monstra timui; quisquis in toto furit
1255 rex saevus orbe, manibus aut aris nocens,
1256 a me timetur: semper absentis pater
1257 fructum tui factumque et aspectum peto.
Herc.
1258 Cur animam in ista luce detineam amplius
1259 morerque nihil est: cuncta iam amisi bona,
1260 mentem arma famam coniugem gnatos manus,
1261 etiam furorem, nemo polluto queat
1262 animo mederi: morte sanandum est scelus.
Amph.
1263 Perimes parentem,
Herc.
1263b Facere ne possim, occidam.
Amph.
1264 Genitore coram?
Herc.
1264b Cernere hunc docui nefas.
Amph.
1265 Memoranda potius omnibus facta intuens
1266 unius a te criminis veniam pete.
Herc.
1267 Veniam dabit sibi ipse, qui nulli dedit?
1268 laudanda feci iussus: hoc unum meum est.
1269 succurre, genitor; sive te pietas movet
1270 seu triste fatum sive violatum decus
1271 virtutis: effer arma; vincatur mea
1272 fortuna dextra,
Thes.
1272b Sunt quidem patriae preces
1273 satis efficaces, sed tamen nostro quoque
1274 movere fletu, surge et adversa impetu
1275 perfringe solito, nunc tuum nulli imparem
1276 animum malo resume, nune magna tibi
1277 virtute agendum est: Herculem irasci veta.
Herc.
1278 Si vivo, feci scelera; si morior, tuli.
1279 purgare terras propero, iamdudum mihi
1280 monstrum impium saevumque et immite ac ferum
1281 oberrat: agedum dextra, conare aggredi
1282 ingens opus, labore bis seno amplius.
1283 ignava cessas, fortis in pueros modo
1284 pavidasque matres? arma nisi dantur mihi,
1285 aut omne Pindi Thracis excidam nemus
1286 Bacchique lucos et Cithaeronis iuga
1287 mecum cremabo, aut tota cum domibus suis
1288 dominisque tecta, cum deis templa omnibus
1289 Thebana supra corpus excipiam meum
1290 atque urbe versa condar, et, si fortibus
1291 leve pondus umeris moenia immissa incident
1292 septemque opertus non satis portis premar,
1293 onus omne media parte quod mundi sedet
1294 dirimitque superos, in meum vertam caput.
Amph.
1295 Reddo arma.
Herc.
295b Vox est digna genitore Herculis.
1296 hoc en peremptus spiculo cecidit puer—
Amph.
1297 Hoc Iuno telum manibus immisit tuis.
Herc.
1298 Hoc nunc ego utar.
Amph.
1298b Ecce quam miserum metu
1299 cor palpitat pectusque sollicitum ferit.
Herc.
1300 Aptata harundo est.
Amph.
1300b Ecce iam facies scelus
1301 volens sciensque.
Herc.
1301b Pande, quid fieri iubes?
Amph.
1302 Nihil rogamus: noster in tuto est dolor.
1303 natum potes servare tu solus mihi,
1304 eripere nec tu; maximum evasi metum:
1305 miserum haut potes me facere, felicem potes.
1306 sic statue, quicquid statuis, ut causam tuam
1307 famamque in arto stare et ancipiti scias:
1308 aut vivis aut occidis, hanc animam levem
1309 fessamque senio nec minus fessam malis
1310 in ore primo teneo, tam tarde patri
1311 vitam dat aliquis? non feram ulterius moram,
1312 laetare! ferro pectus impresso induam:
1313 hic, hic iacebit Herculis sani scelus.
Herc.
1314 Iam parce, genitor, parce, iam revoca manum.
1315 succumbe, virtus, perfer imperium patris.
1316 eat ad labores hic quoque Herculeos labor:
1317 vivamus, artus alleva afflictos solo,
1318 Theseu, parentis, dextra contactus pios
1319 scelerata refugit,
Amph.
1319b Hanc manum amplector libens,
1320 hac nisus »ibo, pectori hanc aegro admovens
1321 pellam dolores,
Herc.
1321b Quem locum profugus petam?
1322 ubi me recondam quave tellure obruar?
1323 quis Tanais aut quis Nilus aut quis Persica
1324 violentus unda Tigris aut Rhenus ferox
1325 Tagusve Hibera turbidus gaza fluens
1326 abluere dextram poterit? Arctoum licet
1327 Maeotis in me gelida transfundat mare
1328 et tota Tethys per meas currat manus,
1329 haerebit altum facinus, in quas impius
1330 terras recedes? ortum an occasum petes?
1331 ubique notus perdidi exilio locum.
1332 me refugit orbis, astra transversos agunt
1333 obliqua cursus, ipse Titan Cerberum
1334 meliore vultu vidit, o fidum caput,
1335 Theseu, latebram quaere longinquam abditam;
1336 quoniamque semper sceleris alieni arbiter
1337 amas nocentes, gratiam meritis refer
1338 vicemque nostris: redde me infernis precor
1339 umbris reductum, meque subiectum tuis
1340 constitue vinclis: ille me abscondet locus.
1341 sed et ille novit.
Thes.
1341b Nostra te tellus manet.
1342 illic solutam caede Gradivus manum
1343 restituit armis: illa te, Alcide, vocat,
1344 facere innocentes terra quae superos solet.
[1]: 197 b