Agamemnon

Thyestis Umbra

1 Opaca linquens Ditis inferni loca

2 adsum profundo Tartari emissus specu,

3 incertus utras oderim sedes magis:

4 fugio Thyestes inferos, superos fugo.

5 en horret animus et pavor membra excutit:

6 video paternos, immo fraternos lares,

7 hoc est vetustum Pelopiae limen domus;

8 hinc auspicari regium capiti decus

9 mos est Pelasgis, hoc sedent alti toro

10 quibus superba sceptra gestantur manu,

11 locus 'hic habendae curiae— hic epulis locus,

12 libet reverti, nonne vel tristes lacus

13 incolere satius, nonne custodem Stygis

14 trigemina nigris colla iactantem iubis?

15 ubi ille celeri corpus evinctus rotae

16 in se refertur, ubi per adversum irritus

17 redeunte totiens luditur saxo labor,

18 ubi tondet ales avida fecundum iecur,

19 et inter undas fervida exustus siti

20 aquas fugaces ore decepto appetit

21 poenas daturus caelitum dapibus graves—

22 sed ille nostrae pars quota est culpae senex?

23 reputemus omnes quos ob infandas manus

24 quaesitor urna Gnosius versat reos,

25 vincam Thyestes sceleribus cunctos meis.

26 a fratre vincar? liberis plenus tribus

27 in me sepultis? viscera exedi mea.

28 nec hactenus Fortuna maculavit patrem,

29 sed maius aliud ausa commisso scelus

30 gnatae nefandos petere concubitus iubet.

31 non pavidus hausi dicta, sed cepi nefas.

32 ergo ut per omnis liberos irem parens,

33 coacta fatis gnata fert uterum gravem,

34 me patre dignum, versa natura est retro:

35 avo parentem, pro nefas, patri virum,

36 gnatis nepotes miscui— nocti diem.

37 Sed sera tandem respicit fessos malis

38 post fata demum sortis incertae fides:

39 rex ille regum, ductor Agamemnon ducum,

40 cuius secutae mille vexillum rates

41 Iliaca velis maria texerunt suis,

42 post decima Phoebi lustra devicto Ilio

43 adest— daturus coniugi iugulum suae.

44 iam iam natabit sanguine alterno domus:

45 enses secures tela, divisum gravi

46 ictu bipennis regium video caput,

47 iam scelera prope sunt, iam dolus caedes cruor—

48 parantur epulae, causa natalis tui,

49 Aegisthe, venit, quid pudor vultus gravat?

50 quid dextra dubio trepida consilio labat?

51 quid ipse temet consulis torques rogas, '

52 an deceat hoc te? respice ad matrem: decet.

53 Sed cur repente noctis aestivae vices

54 hiberna longa spatia producunt mora,

55 aut quid cadentes detinet stellas polo?

56 Phoebum moramur? redde iam mundo diem.

Chorus

57 O regnorum magnis fallax

58 Fortuna bonis, in praecipiti

59 dubioque locas nimis excelsos;

60 numquam placidam sceptra quietem

61 certumve sui tenuere diem;

62 alia ex aliis cura fatigat

63 vexatque animos nova tempestas.

64 Non sic Libycis syrtibus aequor

65 furit alternos volvere fluctus,

66 non Euxini turget ab imis

67 commota vadis

68 unda nivali vicina polo,

69 ubi caeruleis immunis aquis

70 lucida versat plaustra Bootes,

71 ut praecipites regum casus

72 Fortuna rotat.

73 Metui cupiunt metuique timent,

74 non nox illis alma recessus

75 praebet tutos, non curarum

76 somnus domitor pectora solvit.

77 Quas non arces scelus alternum

78 dedit in praeceps? impia quas non

79 arma fatigant? iura pudorque

80 et coniugii sacrata fides

81 fugiunt aulas; sequitur tristis

82 sanguinolenta Bellona manu

83 quaeque superbos urit Erinys,

84 nimias semper comitata domos,

85 quas in planum quaelibet hora

86 tulit ex alto.

87 Licet arma vacent cessentque doli,

88 sidunt ipso pondere magna

89 ceditque oneri Fortuna suo.

90 vela secundis inflata notis

91 ventos nimium timuere suos,

92 nubibus ipsis inserta caput

93 turris pluvio vapulat Austro,

94 densasque nemus spargens umbras

95 annosa videt robora frangi;

96 feriunt celsos fulmina colles,

97 corpora morbis maiora patent,

98 et cum in pastus armenta vagos

99 vilia currant,

100 placet in vulnus maxima cervix.

101 Quicquid in altum Fortuna tulit,

102 ruitura levat, modicis rebus

103 longius aevum est: felix mediae

104 quisquis turbae sorte quietus

105 aura stringit litora tuta

106 timidusque mari credere cumbam

107 remo terras propiore legit.

Clytemestra Nutrix

108 Quid, segnis anime, tuta consilia expetis?

109 quid fluctuaris? clausa iam melior via est:

110 licuit pudicos coniugis quondam toros

111 et sceptra casta vidua tutari fide—

112 periere mores ius decus pietas fides

113 et qui redire cum perit nescit pudor;

114 da frena et omnem prona nequitiam incita:

115 per scelera semper sceleribus tutum est iter.

116 tecum ipsa nunc evolve femineos dolos,

117 quod ulla coniunx perfida atque impos sui

118 amore caeco, quod novercales manus

119 ausae, quod ardens impia virgo face,

120 Phasiaca fugiens regna Thessalica trabe:

121 ferrum, venena; vel Mycenaeas domos

122 coniuncta socio profuge furtiva rate—

123 quid timida loqueris furta et exilium et fugas?

124 soror ista fecit; te decet maius nefas.

Nvtr.

125 Regina Danaum et inclitum Ledae genus,

126 quid tacita versas quidve consilii impotens

127 tumido feroces impetus animo geris?

128 licet ipsa sileas, totus in vultu est dolor.

129 proin quicquid est, da tempus ac spatium tibi:

130 quod ratio non quit saepe sanavit mora.

Clyt.

131 Maiora cruciant quam ut moras possim pati;

132 flammae medullas et cor exurunt meum,

133 mixtus dolori subdidit stimulos timor,

134 invidia pulsat pectus; hinc animum iugo

135 premit cupido turpis et vinci vetat:

136 et inter istas mentis obsessae faces,

137 fessus quidem et devinctus et pessumdatus,

138 pudor rebellat. fluctibus variis agor,

139 ut cum hinc profundum ventus, hinc aestus rapit,

140 incerta dubitat unda cui cedat malo.

141 proinde omisi regimen e manibus meis:

142 quocumque me ira, qua dolor, quo spes feret,

143 hoc ire pergam; fluctibus dedimus ratem:

144 ubi animus errat, optimum est casum sequi.

Nvtr.

145 Caeca est temeritas quae petit casum ducem.

Clyt.

146 Cui ultima est fortuna, quid dubiam timet?

Nvtr.

147 Tuta est latetque culpa, si pateris, tua.

Clyt.

148 Perlucet omne regiae vitium domus.

Nvtr.

149 Piget prioris et novum crimen struis?

Clyt.

150 Res est profecto stulta nequitiae modus.

Nvtr.

151 Quod metuit auget qui scelus scelere obruit.

Clyt.

152 Et ferrum et ignis saepe medicinae loco est

Nvtr.

153 Extrema primo nemo temptavit loco.

Clyt.

154 Rapienda rebus in malis praeceps via est.

Nvtr.

155 At te reflectat coniugi nomen sacrum.

Clyt.

156 Decem per annos vidua respiciam virum?

Nvtr.

157 Meminisse debes sobolis ex illo tuae.

Clyt.

158 Equidem et iugales filiae memini faces

159 et generum Achillem: praestitit matri fidem.

Nvtr.

160 Redemit illa classis immotae moras

161 et maria pigro fixa languore impulit.

Clyt.

162 Pudet doletque— Tyndaris, caeli genus.

163 lustrale classi Doricae peperi caput!

164 revolvit animus virginis thalamos meae

165 quos ille dignos Pelopia fecit domo,

166 cum stetit ad aras ore sacrifico pater

167 quam nuptialis! horruit Calchas suae

168 responsa vocis et recedentes focos.

169 o scelera semper sceleribus vincens domus,

170 cruore ventos emimus, bellum nece!

171 sed vela pariter mille fecerunt rates?

172 non est soluta prospero classis deo:

173 eiecit Aulis impias portu rates.

174 sic auspicatus bella non melius gerit.

175 amore captae captus, immotus prece

176 Zminthea tenuit spolia Phoebei senis,

177 ardore sacrae virginis iam tum furens.

178 non illum Achilles flexit indomitus minis,

179 non ille solus fata qui mundi videt,

180 in nos fidelis augur, in captas levis,

181 non populus aeger et relucentes rogi:

182 inter ruentis Graeciae stragem ultimam

183 sine hoste victus marcet ac Veneri vacat

184 reparatque amores; neve desertus foret

185 a paelice umquam barbara caelebs torus,

186 ablatam Achilli diligit Lyrnesida,

187 nec rapere puduit e sinu avulsam viri—

188 en Paridis hostem, nunc novum vulnus gerens

189 amore Phrygiae vatis incensus furit,

190 et post tropaea Troica ac versum Ilium

191 captae maritus remeat et Priami gener.

192 Accingere, anime: bella non levia apparas.

193 scelus occupandum est. pigra, quem expectas diem?

194 Pelopia Phrygiae sceptra dum teneant nurus?

195 an te morantur virgines viduae domi

196 patrique Orestes similis? horum te mala

197 ventura moveant, turbo quis rerum imminet:

198 quid, misera, cessas? en adest gnatis tuis

199 furens noverca, per tuum, si aliter nequit,

200 latus exigatur ensis et perimat duos.

201 misce cruorem, perde pereundo virum:

202 mors misera non est commori cum quo velis.

Nvtr.

203 Regina, frena temet et siste impetus

204 et quanta temptes cogita: victor venit

205 Asiae ferocis, ultor Europae, trahit

206 captiva Pergama et diu victos Phrygas;

207 hunc fraude nunc conaris et furto aggredi,

208 quem non Achilles ense violavit fero,

209 quamvis procacem torvus armasset manum,

210 non melior Aiax morte decreta furens,

211 non sola Danais Hector et bello mora,

212 non tela Paridis certa, non Memnon niger,

213 non Xanthus armis corpora immixta aggerens

214 fluctusque Simois caede purpureos agens,

215 non nivea proles Cycnus aequorei dei,

216 non bellicoso Thressa cum Rheso phalanx,

217 non picta pharetras et securigera manu

218 peltata Amazon? hunc domi reducem paras

219 mactare et aras caede maculare impia?

220 victrix inultum Graecia hoc facinus feret?

221 equos et arma classibusque horrens fretum

222 propone et alto sanguine exundans solum

223 et tota captae fata Dardaniae domus

224 regesta Danais, comprime affectus truces

225 mentemque tibimet ipsa pacifica tuam.

Aegisthus Clytemestra Nutrix

226 Quod tempus animo semper ac mente horrui

227 adest profecto, rebus extremum meis.

228 quid terga vertis, anime? quid primo impetu

229 deponis arma? crede perniciem tibi

230 et dira saevos fata moliri deos:

231 oppono cunctis vile suppliciis caput,

232 ferrumque et ignes pectore adverso excipe,

233 Aegisthe: non est poena sic nato mori.

234 tu nos pericli socia, tu, Leda sata,

235 comitare tantum: sanguinem reddet tibi

236 ignavus iste ductor ac fortis pater,

237 sed quid trementes circuit pallor genas

238 iacensque vultu languido optutus stupet?

Clyt.

239 Amor iugalis vincit ac flectit retro:

240 referamur illuc, unde non decuit prius

241 abire; sed nunc casta repetatur fides,

242 nam sera numquam est ad bonos mores via:

243 quem paenitet peccasse paene est innocens.

Aeg.

244 Quo raperis amens? credis aut speras tibi

245 Agamemnonis fidele coniugium? ut nihil

246 subesset animo quod graves faceret metus:

247 tamen superba et impotens flatu nimis

248 Fortuna magno spiritus tumidos daret.

249 gravis ille sociis stante adhuc Troia fuit:

250 quid rere ad animum suapte natura trucem

251 Troiam addidisse? rex Mycenarum fuit,

252 veniet tyrannus: prospera animos efferant.

253 effusa circa paelicum quanto venit

254 turba apparatu! sola sed turba eminet

255 tenetque regem famula veridici dei:

256 feresne thalami victa consortem tui?

257 at illa nolet, ultimum est nuptae malum

258 palam mariti possidens paelex domum.

259 nec regna socium ferre nec taedae sciunt.

Clyt.

260 Aegistbe, quid me rursus in praeceps agis

261 iramque flammis iam residentem incitas?

262 permisit aliquid victor in captam sibi:

263 nec coniugem hoc respicere nec dominam decet.

264 lex alia solio est, alia privato in toro.

265 quid quod severas ferre me leges viro

266 non patitur animus turpis admissi memor?

267 dat ille veniam facile cui venia est opus.

Aeg.

268 Itane est? pacisci mutuam veniam licet?

269 ignota tibi sunt iura regnorum aut nova?

270 nobis maligni iudices, aequi sibi

271 id esse regni maximum pignus putant,

272 si quicquid aliis non licet solis licet.

Clyt.

273 Ignovit Helenae: iuncta Menelao redit

274 quae Europam et Asiam paribus afflixit malis.

Aeg.

275 Sed nulla Atriden Venere furtiva abstulit

276 nec cepit animum coniugi obstrictum suae.

277 iam crimen ille quaerit et causas parat.

278 nil esse crede turpe commissum tibi:

279 quid honesta prodest vita, flagitio vacans?

280 ubi dominus odit fit nocens, non quaeritur.

281 Spartamne repetes spreta et Eurotan tuum

282 patriasque sedes profuga? non dant exitum

283 repudia regum, spe metus falsa levas.

Clyt.

284 Delicta novit nemo nisi fidus mea.

Aeg.

285 Non intrat umquam regium limen fides.

Clyt.

286 Opibus merebor, ut fidem pretio obligem.

Aeg.

287 Pretio parata vincitur pretio fides.

Clyt.

288 Surgit residuus pristinae mentis pudor—

289 quid obstrepis? quid voce blandiloqua mala

290 consilia dictas? scilicet nubet tibi,

291 regum relicto rege, generosa exuli?

Aeg.

292 Et cur Atrida videor inferior tibi,

293 gnatus Thyestae?

Clyt.

293b Si parum est, adde et nepos.

Aeg.

294 Auctore Phoebo gignor: haud generis pudet.

Clyt.

295 Phoebum nefandae stirpis auctorem vocas,

296 quem nocte subita frena revocantem sua

297 caelo expulistis? quid deos probro addimus?

298 subripere doctus fraude genialis toros,

299 quem Venere tantum scimus inlicita virum,

300 facesse propere ac dedecus nostrae domus

301 asporta ab oculis: haec vacat regi ac viro.

Aeg.

302 Exilia mihi sunt haud nova, assuevi malis.

303 si tu imperas, regina, non tantum domo

304 Argisve cedo: nil moror iussu tuo

305 aperire ferro pectus aerumnis grave.

Clyt.

306 Siquidem hoc cruenta Tyndaris fieri sinam.

307 quae iuncta peccat debet et culpae fidem.

308 secede mecum potius, ut rerum statum

309 dubium ac minacem iuncta consilia explicent.

Chorus

310 Canite, o pubes inclita, Phoebum!

311 tibi festa caput

312 turba coronat, tibi virgineas,

313 laurum quatiens,

314 de more comas innuba fudit

315 stirps Inachia;

316 tu quoque nostros, Thespias hospes,

317 comitare choros,

318 quaeque Erasini gelidos fontes,

319 quaeque Eurotan,

320 quaeque virenti tacitum ripa

321 bibis Ismenon:

322 quam fatorum praescia Manto,

323 sata Tiresia,

324 Latonigenas monuit sacris

325 celebrare deos.

326 arcus, victor, pace relata,

327 Phoebe, relaxa

328 umeroque graves levibus telis

329 pone pharetras

330 resonetque manu pulsa citata

331 vocale chelys:

332 nil acre velim magnumque modis

333 intonet altis,

334 sed quale soles leviore lyra

335 flectere carmen

336 simplex, lusus cum docta tuos

337 Musa recenset;

338 licet et chorda graviore sones,

339 quale canebas

340 cum Titanas fulmine victos

341 videre dei,

342 vel cum montes montibus altis

343 super impositi

344 struxere gradus trucibus monstris,

345 stetit imposita

346 Pelion Ossa, pinifer ambos

347 pressit Olympus,

348 ades, o magni, soror et coniunx,

349 consors sceptri,

350 regia Iuno: tua te colimus

351 turba Mycenae,

352 tu sollicitum supplexque tui

353 numinis Argos

354 sola tueris, tu bella manu

355 pacemque regis;

356 tu nunc laurus Agamemnonias

357 accipe victrix,

358 tibi multifora tibia buxo

359 solemne canit,

360 tibi fila movent docta puellae .

361 carmine molli,

362 tibi votivam matres Graiae

363 lampada iactant:

364 ad tua coniunx candida tauri

365 delubra cadet,

366 nescia aratri, nullo collum

367 signata iugo.

368 tuque, o magni gnata Tonantis,

369 incluta Pallas,

370 quae Dardanias cuspide turres

371 saepe petisti,

372 te permixto matrona minor

373 maiorque choro

374 colit et reserat veniente dea

375 templa sacerdos:

376 tibi nexilibus turba coronis

377 redimita venit,

378 tibi grandaevi lassique senes

379 compote voto

380 reddunt grates libantque manu

381 vina trementi.

382 et te Triviam nota memores

383 voce precamur:

384 tu maternam sistere Delon,

385 Lucina, iubes,

386 huc atque illuc prius errantem

387 Cyclada ventis;

388 nunc iam stabilis fixa terras

389 radice tenet,

390 respuit auras religatque rates

391 assueta sequi,

392 tu Tantalidos funera matris

393 victrix numeras:

394 stat nunc Sipyli vertice summo

395 flebile saxum,

396 et adhuc lacrimas marmora fundunt

397 antiqua novas,

398 colit impense femina virque

399 numen geminum,

400 tuque ante omnis, pater ac rector

401 fulmine pollens,

402 cuius nutu simul extremi

403 tremuere poli,

404 generis nostri, Iuppiter, auctor,

405 cape dona libens

406 abavusque tuam non degenerem

407 respice prolem.

408 Sed ecce, vasto concitus miles gradu

409 manifesta properat signa laetitiae ferens

410 (namque hasta summo lauream ferro gerit)

411 fidusque regi semper Eurybates adest.

Eurybates Clytemestra Chorus

392a Delubra et aras caelitum et patrios lares

393a post longa fessus spatia, vix credens mihi,

394a supplex adoro. vota superis solvite:

395a telluris altum remeat Argolicae decus

396a tandem ad penates victor Agamemnon suos,

Clyt.

397a Felix ad aures nuntius venit meas.

398a ubinam petitus per decem coniunx mihi

399a annos moratur? pelagus an terras premit?

Evr.

400a Incolumis, auctus gloria, laude inclitus

401a reducem expetito litori impressit pedem.

Clyt.

402a Sacris colamus prosperum tandem diem

403a et si propitios attamen lentos deos.

404a tu pande vivat coniugis frater mei

405a et pande teneat quas soror sedes mea.

Evr.

406a Meliora votis posco et obtestor deos:

407a nam certa fari sors maris dubii vetat.

408a ut sparsa tumidum classis excepit mare,

409a ratis videre socia non potuit ratem.

410a quin ipse Atrides aequore immenso vagus

411a graviora pelago damna quam bello tulit

412 remeatque victo similis, exiguas trahens

413 lacerasque victor classe de tanta rates.

Clyt.

414 Effare casus quis rates hausit meas?

415 aut quae maris fortuna dispulerit duces.

Evr.

416 Acerba fatu poscis, infaustum iubes

417 miscere laeto nuntium, refugit loqui

418 mens aegra tantis atque inhorrescit malis.

Clyt.

419 Exprome: clades scire qui refugit suas

420 gravat timorem; dubia plus torquent mala.

Evr.

421 Vt Pergamum omne Dorica cecidit face,

422 divisa praeda est, maria properantes petunt.

423 iamque ense fessum miles exonerat latus,

424 neglecta summas scuta per puppes iacent;

425 ad militares remus aptatur manus

426 omnisque nimium longa properanti mora est.

427 signum recursus regia ut fulsit rate

428 et clara laetum remigem monuit tuba,

429 aurata primas prora designat vias

430 aperitque cursus, mille quos puppes secent.

431 hinc aura primo lenis impellit rates

432 adlapsa velis; unda vix actu levi

433 tranquilla Zephyri mollis afflatu tremit.

434 splendetque classe polagus et pariter latet.

435 iuvat videro nuda Troiae litora, .

436 iuvat rolicti sola Sigei loca.

437 proporat iuventus omnis adductos simul

438 lentare remos, adiuvat ventos manu

439 et valida nisu bracchia alterno movet.

440 sulcata, vibrant aequora et latera increpant

441 dirimuntque canae caerulum spumae mare.

442 ut aura plenos fortior tendit sinus,

443 posuere tonsas, credita, est vento ratis

444 {ususque transtris miles aut terras procul,

445 quantum recedunt vela, fugientes notat,

446 aut bella narrat: Hectoris fortis minas

447 currusque et empto redditum corpus rogo,

448 sparsum cruore rogis Herceum Iovem.

449 tunc qui iacente reciprocus ludit salo

450 tumidumque pando transilit dorso mare

451 Tyrrhenus omni piscis exultat freto

452 agitatque gyros et comes lateri adnatat,

453 anteire naves laetus et rursus sequi;

454 nunc prima tangens rostra lascivit chorus,

455 millosimam nunc ambit et lustrat ratem.

456 iam litus omne tegitur et campi latent

457 et dubia parent montis Idaei iuga;

458 et iam, quod unum pervicax acies videt,

459 Iliacus atra fumus apparot nota.

460 iam lassa Titan colla relevabat iugo,

461 in astra iam lux prona, iam praeceps dios.

462 exigua nubes sordido crescens globo

463 nitidum cadentis inquinat Phoebi iubar;

464 suspecta rarius occideris fecit freta.

465 nox prima caelum sparserat stellis, iacent

466 deserta vento vela. tum murmur grave,

467 maiora minitans, collibus summis cadit

468 tractuque longo litus ac petrae gemunt:

469 agitata ventis unda Venturis tumet:

470 cum subito luna conditur, stellae latent,

471 in astra pontus tollitur, caelum perit

472 nec una nox est: densa tenebras obruit

473 caligo et omni luce subducta fretum

474 caelumque miscet, undique incumbunt simul

475 rapiuntque pelagus infimo eversum solo

476 adversus Euro Zephyros et Boreae Notus:

477 sua quisque mittit tela et infesti fretum

478 emoliuntur, turbo convolvit mare:

479 Strymonius altas Aquilo contorquet nives

480 Libycusque harenas Auster ac Syrtes agit;

481 [nec manet in Austro: fit gravis nimbis Notus]

482 imbre auget undas, Eurus orientem movet

483 Nabataea quatiens regna et Eoos sinus.

484 quid rabidus ora Corus oceano exerens?

485 mundum revelli sedibus totum suis

486 ipsosque rupto crederes caelo deos

487 decidere et atrum rebus induci chaos.

488 vento resistit aestus et ventus retro

489 aestum revolvit; non capit sese mare

490 undasque miscent imber et fluctus suas.

491 nec hoc levamen denique aerumnis datur,

492 videre saltem et nosse quo pereant malo:

493 premunt tenebrae lumina et dirae Stygis

494 inferna nox est. excidunt ignes tamen

495 et nube dirum fulmen elisa micat,

496 miserisque lucis tanta dulcedo est malae:

497 hoc lumen optant. ipsa se classis premit

498 et prora prorae nocuit et lateri latus,

499 illam dehiscens pontus in praeceps rapit

500 hauritque et alto redditam revomit mari;

501 haec onere sidit, illa convulsum latus

502 submittit undis, fluctus hanc decimus tegit;

503 haec lacera et omni decore populato levis

504 fluitat nec illi vela nec tonsae manent

505 nec rectus altas malus antemnas ferens,

506 sed trunca toto puppis Icario natat,

507 nil ratio et usus audet: ars cessit malis;

508 tenet horror artus, omnis officio stupet

509 navita relicto, remus effugit manus,

510 in vota miseros ultimus cogit timor

511 eademque superos Troes et Danai rogant.

512 i quid fata possunt! invidet Pyrrhus patri,

513 Aiaci Vlixes, Hectori Atrides minor,

514 Agamemno Priamo; quisquis ad Troiam iacet

515 felix vocatur, cadere qui meruit gradu,

516 quem fama servat, victa quem tellus tegit,

517 'nil nobile ausos pontus atque undae ferunt?

518 ignava fortes fata consument viros?

519 perdenda mors est? quisquis es nondum malis

520 satiate tantis caelitum, tandem tuum

521 numen serena: cladibus nostris daret

522 vel Troia lacrimas, odia si durant tua

523 placetque mitti Doricum exitio genus,

524 quid hos simul perire nobiscum iuvat,

525 quibus perimas? sistito infestum mare:

526 vehit ista Danaos classis, et Troas venit.'

527 nec plura possunt: occupat vocem mare.

528 Ecce alia clades, fulmine irati Iovis

529 armata Pallas quicquid haut hasta minax,

530 haut aegide, haut furore Gorgoneo potest,

531 at igne patrio temptat, et caelo novae

532 spirant procellae, solus invictus malis

533 luctatur Aiax. vela cogentem hunc sua

534 tento rudente flamma praestrinxit cadens,

535 libratur aliud fulmen: hoc toto impetu

536 certum reducta Pallas excussit manu,

537 imitata patrem, transit Aiacem et ratem

538 ratisque partem secum et Aiacem tulit,

539 nil ille motus, ardua ut cautes, salo

540 ambustus extat, dirimit insanum mare

541 fluctusque rumpit pectore et navem manu

542 complexus ignes traxit et caeco mari

543 conlucet Aiax, omne resplendet fretum,

544 tandem occupata rupe furibundum intonat:

545 'superasse cuncta, pelagus atque ignes iuvat,

546 vicisse caelum Palladem fulmen mare.

547 non me fugavit bellici terror dei

548 [et Hectorem una solus et Martem tuli]

549 Phoebea nec me tela pepulerunt gradu:

550 cum Phrygibus istos vicimus— tene horream?

551 aliena inerti tela mittis dextera,

552 quid si ipse mittat?' plura cum auderet furens,

553 tridente rupem subruit pulsam pater

554 Neptunus imis exerens undis caput

555 solvitque montem; quem cadens secum tulit

556 terraque et igne victus et pelago iacet.

557 Nos alia maior naufragos pestis vocat,

558 est humilis, unda, scrupeis mendax vadis,

559 ubi saxa rapidis clausa verticibus tegit

560 fallax Caphereus; aestuat scopulis fretum

561 fervetque semper fluctus alterna vice.

562 arx imminet praerupta quae spectat mare

563 utrimque geminum: Pelopis hinc oras tui

564 et Isthmon, arto qui recurvatus solo

565 Ionia iungi maria Phrixeis vetat,

566 hinc scelere Lemnon nobilem et Calchedona

567 tardamque ratibus Aulida: hanc arcem occupat

568 Palamedis ille genitor et clarum manu

569 lumen nefanda vertice e summo efferens

570 in saxa ducit perfida classem face.

571 haerent acutis rupibus fixae rates;

572 has inopis undae brevia comminuunt vada,

573 pars vehitur huius prima, pars scopulo sedet;

574 hanc alia retro spatia relegentem ferit

575 et fracta frangit, iam timent terram rates

576 et maria malunt. cecidit in lucem furor:

577 postquam litatum est Ilio, Phoebus redit

578 et damna noctis tristis ostendit dies.

Clyt.

579 Vtrumne doleam laeter an reducem virum?

580 remeasse laetor vulnus et regni grave

581 lugere cogor, redde iam Grais, pater

582 altisona quatiens regna, placatos deos.

583 nunc omne laeta fronde veletur caput,

584 sacrifiea dulces tibia effundat modos

585 et nivea magnas victima ante aras cadat

586 Sed ecce. turba tristis in comptae comas

587 Iliades adsunt, quas super celso gradu

588 effrena Phoebas entheas laurus quatit.

Chorus Iliadum Cassandra

589 Heu quam dulce malum mortalibus additum

590 vitae diras amor, cum pateat malis

591 effugium et miseros libera mors vocet

592 portus aeterna placidus quiete,

593 nullus hunc terror nec impotentia

594 procella Fortunae movet aut iniqui

595 flamma Tonantis.

605 Perrumpet omne servitium

606 contemptor levium deorum,

607 qui vultus Acherontis atri,

608 qui Styga tristem non tristis videt

609 audetque vitae ponere finem.

596 Alta pax […] nullos

597 civium coetus timet aut minaces

598 victoris iras, non maria asperis

599 insana coris, non acies feras

600 pulvereamve nubem

601 motam barbaricis equitum catervis;

602 non urbe cum tota populos cadentes,

603 hostica muros populari te flamma,

604 indoinitumve bellum:

610 par ille regi, par superis erit.

611 o quam miserum est nescire mori!

612 Vidimus patriam ruentem nocte funesta,

613 cum Dardana tecta Dorici raperetis ignes,

614 non illa bello victa, non armis,

615 ut quondam, Herculea cecidit pharetra.

616 quam non Pelei Thetidisquo natus

617 carosque Pelidae nimium feroci

618 vicit, acceptis cum fulsit armis

619 fuditque Troas falsus Achilles,

620 aut cum ipso Pelides animos feroces

621 sustulit luctu celeremque saltu

622 Troades summis timuere muris,

623 perdidit in malis

624 extremum decus fortiter vinci:

625 restitit quinis bis annis

626 unius noctis peritura furto.

627 Vidimus simulata dona

628 molis immensae Danaumque

628b fatale munus duximus nostra

629 creduli dextra tremuitque saepe

630 limine in primo sonipes, cavernis

631 conditos reges bellumque gestans;

632 et licuit dolos versare ut ipsi

633 fraude sua caderent Pelasgi.

634 saepe commotae sonuere parmae

635 tacitumque murmur percussit aures,

636 ut fremuit male subdolo

637 parens Pyrrhus Vlixi.

638 Secura metus Troica pubes

639 sacros gaudet tangere funes,

640 hinc aequaevi gregis Astyanax,

641 hinc Haemonio desponsa rogo

642a ducunt turmas,

642b haec femineas, ille viriles.

643 festae matres votiva ferunt

644 munera divis:

645 festi patres adeunt aras,

646 unus tota est vultus in urbe;

647 et, quod numquam post Hectoreos

648 vidimus ignes, laeta est Hecuba.

649 quid nunc primum, dolor infelix,

650 quidve extremum deflere paras?

651 moenia, divum fabricata manu,

652 diruta nostra?

653 an templa deos super usta suos?

654 non vacat istis lacrimare malis:

655 te, magne parens, flent Iliades.

656 vidi, vidi

657 senis in iugulo telum Pyrrhi

658 vix exiguo sanguine tingui.

Cass.

659 Cohibete lacrimas omne quas tempus petet,

660 Troades, et ipsae vestra lamentabili

661 lugete gemitu funera: aerumnae meae

662 socium recusant, cladibus questus meis

663 removete, nostris ipsa sufficiam malis.

Chor.

664 Lacrimas lacrimis miscere iuvat:

665 magis exurunt quos secretae

666 lacerant curae, iuvat in medium

667 deflere suos; nec tu, quamvis

668 dura virago patiensque mali,

669 poteris tantas flere ruinas,

670 non quae verno mobile carmen

671 ramo cantat tristis aedon

672 Ityn in varios modulata sonos,

673 non quae tectis Bistonis ales

674 residens summis impia diri

675 furta mariti garrula narrat,

676 lugere tuam poterit digne

677 conquesta domum, licet ipse velit

678 clarus niveos inter olores

679 Histrum cycnus Tanainque colens

680 extrema loqui, licet alcyones

681 Ceyca suum fluctu leviter

682 plangente sonent, cum tranquillo

683 male confisae credunt iterum

684 pelago audaces fetusque suos

685 nido pavidae titubante fovent;

686 non si molles comitata viros

687 tristis Iaceret bracchia tecum

688 quae turritae turba parenti

689 pectora, rauco concita buxo,

690 ferit ut Phrygium lugeat Attin,

691 non est lacrimis, Cassandra, modus,

692 quia quae patimur vicere modum.

693 Sed cur sacratas deripis capiti infulas?

694 miseris colendos maxime superos putem.

695 CASS, Vicere nostra iam metus omnis mala.

696 equidem nec ulla caelites placo prece

697 nec, si velint saevire, quo noceant habent.

698 Fortuna vires ipsa consumpsit suas.

699 quae patria restat, quis pater, quae iam soror?

700 bibere tumuli sanguinem atque arae meum.

701 quid illa felix turba fraterni gregis?

702 exhausta nempe: regia miseri senes

703 vacua relicti, totque per thalamos vident

704 praeter Lacaenam ceteras viduas nurus,

705 tot illa regum mater et regimen Phrygum,

706 fecunda in ignes Hecuba fatorum novas

707 experta leges induit vultus feros:

708 circa ruinas rabida latravit suas,

709 Troiae superstes, Hectori, Priamo, sibi.

Chor.

710 Silet repente Phoebas et pallor genas

711 creberque totum possidet corpus tremor;

712 stetere vittae, mollis horrescit coma,

713 anhela corda murmure incluso fremunt,

714 incerta nutant lumina et versi retro

715 torquentur oculi, rursus immoti rigent.

716 nunc levat in auras altior solito caput

717 graditurque celsa, nunc reluctantis parat

718 reserare fauces, verba nunc clauso male

719 custodit ore maenaa impatiens dei.

Cass.

720 Quid me furoris incitam stimulis novi

721 quid mentis inopem, sacra Parnasi iuga,

722 rapitis? recede, Phoebe, iam non sum tua,

723 extingue flammas pectori infixas meo.

724 cui nunc vagor vaesana? cui bacchor furens?

725 iam Troia cecidit— falsa quid vates ago?

726 Vbi sum? fugit lux alma et obscurat genas

727 nox alta et aether abditus tenebris latet,

728 sed ecce gemino sole praefulget dies

729 geminumque duplices Argos attollit domus.

730 Idaea cerno nemora: fatalis sedet

731 inter potentes arbiter pastor deas.

732 timete reges, moneo, furtivum genus: […]

733 agrestis iste alumnus evertet domum,

734 quid ista vaecors tela feminea manu

735 destricta praefert? quem petit dextra virum

736 Lacaena cultu, ferrum Amazonium gerens?

737 quae versat oculos alia nunc facies meos?

738 victor ferarum colla sublimis iacet

739 ignobili sub dente Marmaricus leo,

740 morsus cruentos passus audacis leae.

741 quid me vocatis sospitem solam e meis,

742 umbrae meorum? te sequor testis, pater,

743 Troiae sepultae; frater, auxilium Phrygum

744 terrorque Danaum, non ego antiquum decus

745 video aut calentes ratibus exustis manus,

746 sed lacera membra et saucios vinclo gravi

747 illos lacertos; te sequor, nimium cito

748 congresse Achilli Troile; incertos geris,

749 Deiphobe, vultus, coniugis munus novae,

750 iuvat per ipsos ingredi Stygios lacus,

751 iuvat videre Tartari saevum canem

752 avidique regna Ditis! haec hodie ratis

753 Phlegethontis atri regias animas vehet,

754 victamqne victricemqne. vos. umbrae, precor.

755 iurata superis unda. te pariter precor:

756 reserate paulum terga nigrantis poli,

757 levis ut Mycenas turba prospiciat Phrygum.

758 spectate. miseri: fata se vertunt retro.

759 Instant sorores squalidae

760 sanguinea iactant verbera.

761 fert laeva semustas faces

762 turgentque pallentes genae

763 et vestis atri funeris

764 exesa cingit ilia,

765 strepuntque nocturni metus

766 et ossa vasti corporis

767 corrupta longinquo situ

768 palude limosa iacent.

769 et ecce, defessus senex

770 ad ora ludentes aquas

771 non captat oblitus sitim,

772 maestus futuro funere:

773 exultat et ponit gradus

774 pater decoros Dardanus.

Chor.

775 Iam pervagatus ipse se fregit furor,

776 caditque flexo qualis ante aras genu

777 cervice taurus vulnus incertum gerens,

778 relevemus artus, en deos tandem suos

779 victrice lauru cinctus Agamemnon adit,

780 et festa coniunx obvios illi tulit

781 gressus reditque iuncta concordi gradu.

Agamemno Cassandra

782 Tandem reverter sospes ad patrios lares;

783 o cara salve terra, tibi tot barbarae

784 dedere gentes spolia, tibi felix diu

785 potentis Asiae Troia summisit manus,

786 quid ista vates corpus effusa ac tremens

787 dubia labat cervice? famuli, attollite,

788 refovete gelido latice. iam recipit diem

789 marcente visu. suscita sensus tuos:

790 optatus ille portus aerumnis adest,

791 festus dies est.

Cass.

791b Festus et Troiae fuit.

Agam.

792 Veneremur aras.

Cass.

792b Cecidit ante aras pater.

Agam.

793 Iovem precemur pariter.

Cass.

793b Herceum Iovem ?

Agam.

794 Credis videre te Ilium?

Cass.

794b Et Priamum simul.

Agam.

795 Hic Troia non est.

Cass.

795b Helena ubi est Troiam puto.

Agam.

796 Ne metue dominam famula,

Cass.

796b Libertas adest.

Agam.

797 Secura vive.

Cass.

797b Mihi mori est securitas.

Agam.

798 Nullum est periclum tibimet.

Cass.

798b At magnum tibi.

Agam.

799 Victor timere quid potest?

Cass.

799b Quod non timet.

Agam.

800 Hanc fida famuli turba, dum excutiat deum,

801 retinete ne quid impotens peccet furor.

802 at te, pater, qui saeva torques fulmina

803 pellisque nubes, sidera et terras regis,

804 ad quem triumphi spolia victores ferunt,

805 et te sororem cuncta pollentis viri,

806 Argolica limo, pecore votivo libens

807 Arabumque donis supplice et fibra colam.

Chorus Cassandra

808 Argos nobilibus nobile civibus,

809 Argos iratae carum novercae,

810 semper ingentes alumnos

811 educas, numerum deorum

812 imparem aequasti: tuus ille

813 bis seno meruit labore

813b adlegi caelo

814 magnus Alcides, cui lege mundi

815 Iuppiter rupta geminavit horas

816 roscidae noctis iussitque Phoebum

817 tardius celeres agitare currus

818 et tuas lente remeare bigas,

819 pallida Phoebe;

819b rettulit pedem

820 nomen alternis stella quae mutat

821 seque mirata est Hesperum dici;

822 Aurora movit ad solitas vices

823 caput et relabens imposuit seni

823b collum marito.

824 sensit ortus, sensit occasus

825 Herculem nasci: violentus ille

826 nocte non una poterat creari.

827 tibi concitatus substitit mundus,

828 o puer subiture caelum.

829 te sensit Nemeaeus arto

830 pressus lacerto fulmineus leo

831 cervaque Parrhasis,

832 sensit Arcadii populator agri,

833 gemuitque taurus Dictaea linquens

834 horridus arva.

835 morte fecundum domuit draconem

836 vetuitque collo pereunte nasci,

837 geminosque fratres

838 pectore ex uno tria monstra natos

839 stipite incusso fregit insultans, '

840 duxitque ad ortus Hesperium pecus,

841 Geryonae spolium triformis.

842 egit Threicium gregem,

843 quem non Strymonii gramine fluminis

844 Hebrive ripis pavit tyrannus:

845 hospitum dirus stabulis cruorem

846 praebuit saevis tinxitque crudos

847 ultimus rictus sanguis aurigae,

848 vidit Hippolyto ferox

849 pectore e medio rapi

849b spolium, et sagittis

850 nube percussa Stymphalis alto

851 decidit caelo;

852 arborque pomis fertilis aureis

853 extimuit manus insueta carpi

854 fugitque in auras leviore ramo.

855 audivit sonitum crepitante lamna

856 frigidus custos nescius somni,

857 linqueret cum iam nemus omne fulvo

858 plenus Alcides vacuum metallo.

859 tractus ad caelum canis inferorum

860 triplici catena tacuit nec ullo

861 latravit ore,

862 lucis ignotae metuens colorem.

862b te duce succidit

863 mendax Dardanidae domus

864 et sensit arcus iterum timendos;

865 te duce concidit

866 totidem diebus Troia quot annis.

Cass.

867 Res agitur intus magna, par annis decem.

868 eheu quid hoc est? anime, consurge et cape

869 pretium furoris: vicimus victi Phryges.

870 bene est, resurgit Troia; traxisti iacens,

871 parens, Mycenas, terga dat victor tuus!

872 tam clara numquam providae mentis furor

873 ostendit oculis: video et intersum et fruor:

874 imago visus dubia non fallit meos:

875 spectemus. epulae regia instructae domo,

876 quales fuerunt ultimae Phrygibus dapes,

877 celebrantur: ostro lectus Iliaco nitet

878 merumque in auro veteris Assaraci trahunt.

879 en ipse picta veste sublimis iacet,

880 Priami superbas corpore exuvias gerens.

881 detrahere cultus uxor hostiles iubet,

882 induere potius coniugis fidae manu

883 textos amictus— horreo atque animo tremo:

884 regemne perimet exul et adulter virum?

885 venere fata. sanguinem extremae dapes

886 domini videbunt et cruor Baccho incidet.

887 mortifera vinctum perfide tradit neci

888 induta vestis: exitum manibus negant

889 caputque laxi et invii claudunt sinus.

890 haurit trementi semivir dextra latus,

891 nec penitus egit: vulnere in medio stupet.

892 at ille, ut altis hispidus silvis aper

893 cum casse vinctus temptat egressus tamen

894 artatque motu vincla et in cassum furit,

895 cupit fluentes undique et caecos sinus

896 dissicere et hostem quaerit implicitus suum.

897 armat bipenni Tyndaris dextram furens,

898 qualisque ad aras colla taurorum popa

899 designat oculis antequam ferro petat,

900 sic huc et illuc impiam librat manum.

901 habet, peractum est. pendet exigua male

902 caput amputatum parte et hinc trunco cruor

903 exundat, illic ora cum fremitu iacent.

904 nondum recedunt: ille iam exanimem petit

905 laceratque corpus, illa fodientem adiuvat.

906 uterque tanto scelere respondet suis:

907 est hic Thy este gnatus, haec Helenae soror.

908 stat ecce Titan dubius emerito die,

909 suane currat an Thyestea via.

Electra

910 Fuge, o paternae mortis auxilium unicum,

911 fuge et scelestas hostium vita manus,

912 eversa domus est funditus, regna occidunt,

913 hospes quis iste concitos currus agit?

914 germane, vultus veste furabor tuos.

915 quid, anime demens, refugis? externos times?

916 domus timenda est. pone iam trepidos metus,

917 Oresta: amici fida praesidia intuor.

Strophius Electra

918 Phocide relicta Strophius Elea inclutus

919 palma revertor. causa veniendi fuit

920 gratari amico, cuius impulsum manu

921 cecidit decenni Marte concussum Ilium,

922 quaenam ista lacrimis lugubrem vultum rigat

923 pavetque maesta? regium agnosco genus.

924 Electra, fletus causa quae laeta in domo est?

El.

925 Pater peremptus scelere materno iacet,

926 comes paternae quaeritur natus neci,

927 Aegisthus arces Venere quaesitas tenet.

Str.

928 O nulla longi temporis felicitas!

El.

929 Per te parentis memoriam obtestor mei,

930 per sceptra terris nota, per dubios deos:

931 recipe hunc Oresten ac pium furtum occule.

Str.

932 Etsi timendum caesus Agamemnon docet,

933 aggrediar et te, Oresta, furabor libens,

934 [fidem secunda poscunt, adversa exigunt]

935 cape hoc decorum ludicri certaminis,

936 insigne frontis; laeva victricem tenens

937 frondem virenti protegat ramo caput,

938 et ista donum palma Pisaei Iovis

939 velamen eadem praestet atque omen tibi.

940 tuque o paternis assidens frenis comes,

941 condisce, Pylade, patris exemplo fidem,

942 vos Graecia nunc teste veloces equi

943 infida cursu fugite praecipiti loca.

El.

944 Excessit, abiit, currus effreno impetu

945 cffugit aciem, tuta iam cpperiar meos

946 hostes et ultro vulneri opponam caput.

947 Adest cruenta coniugis victrix sui

948 et signa caedis veste maculata gerit.

949 manus recenti sanguine etiamnunc madent

950 vultusque prae se scelera truculenti ferunt.

951 concedam ad aras. patere me vittis tuis,

952 Cassandra, iungi paria metuentem tibi.

Clytemestra Electra Aegisthus Cassandra

953 Hostis parentis, impium atque audax caput,

954 quo more coetus publicos virgo petis?

El.

955 Adulterarum virgo deserui domum.

Clyt.

956 Quis esse credat virginem?

El.

956b Natam, tuam?

Clyt.

957 Modestiae cum matre.

El.

957b Pietatem doces?

Clyt.

958 Animos viriles corde tumefacto geris;

959 sed agere domita feminam disces malo.

El.

960 Nisi forte fallor, feminas ferrum decet.

Clyt.

961 Et esse demens te parem nobis putas?

El.

962 Vobis? quis iste est alter Agamemnon tuus?

963 ut vidua loquere: vir caret vita tuus.

Clyt.

964 Indomita posthac virginis verba impiae

965 regina frangam; citius interea mihi

966 edissere ubi sit natus, ubi frater tuus.

El.

967 Extra Mycenas.

Clyt.

967b Redde nunc natum mihi.

El.

968 Et tu parentem redde.

Clyt.

968b Quo latitat loco?

El.

969 Tuto quietus, regna non metuens nova:

970 iustae parenti satis.

Clyt.

970b At iratae parum.

971 morieris hodie.

El.

971b Dummodo hac moriar manu.

972 recedo ab aris. sive te iugulo iuvat

973 mersisse ferrum, praebeo iugulum tibi;

974 seu more pecudum colla resecari placet,

975 intenta cervix vulnus expectat tuum.

976 scelus paratum est: caede respersam viri

977 atque obsoletam sanguine hoc dextram ablue.

Clyt.

978 Consors pericli pariter ac regni mei,

979 Aegisthe, gradere, gnata genetricem impie

980 probris lacessit, occulit fratrem abditum.

Aeg.

981 Furibunda virgo, vocis infandae sonum

982 et aure verba indigna materna opprime.

El.

983 Etiam monebit sceleris infandi artifex,

984 per scelera gnatus, nomen ambiguum suis,

985 idem sororis gnatus et patris nepos?

Clyt.

986 Aegisthe, cessas impium ferro caput

987 demetere? fratrem reddat aut animam statim.

Aeg.

988 Abstrusa caeco carcere et saxo exigat

989 aevum, et per omnes torta poenarum modos

990 referre quem nunc occulit forsan volet

991 inops egens inclusa, paedore obruta,

992 vidua ante thalamos, exul, invisa omnibus

993 aethere negate sero subcumbet malis.

El.

994 Concede mortem,

Aeg.

994b Si recusares, darem,

995 rudis est tyrannus morte qui poenam exigit.

El.

996 Mortem aliquid ultra est?

Aeg.

996b Vita, si cupias mori.

997 abripite, famuli, monstrum et avectam procul

998 ultra Mycenas ultimo in regni angulo

999 vincite saeptam nocte tenebrosi specus,

1000 ut inquietam virginem carcer domet.

Clyt.

1001 At ista poenas capite persolvet suo

1002 captiva coniunx, regii paelex tori.

1003 trahite, ut sequatur coniugem ereptum milli.

Cass.

1004 Ne trahite. vestros ipsa praecedam gradus.

1005 perferre prima nuntium Phrygibus meis

1006 propero: repletum ratibus eversis mare,

1007 captas Mycenas, mille ductorem ducum,

1008 ut paria fata Troicis lueret malis,

1009 perisse dono feminae: stupro, dolo.

1010 nihil moramur, rapite, quin grates ago.

1011 iam, iam iuvat vixisse post Troiam, iuvat.

Clyt.

1012 Furiosa, morere.

Cass.

1012b Veniet et vobis furor.—