Περὶ τὰς ἀντιζύγους τῶν ἀρετῶν κακίας

§ 1

[1] Ἀναγκαῖον ἡγοῦμαι καὶ τὰς ἀντιζύγους τῶν ἀρετῶν κακίας δι’ ἐπιτόμου ὑποτάξαι τῇ σῇ φιλοπονίᾳ, ἕως μὲν ὧδε τὴν διάνοιαν ἀροτριάσαντες τὰς τῶν λογισμῶν ἀκάνθας ἐκ τῆς σπορίμου χώρας ἀναβάλλομεν. Οὐκ ἐξ ἔργων δὲ ἃ ἐποιήσαμεν ἡμεῖς εἰς τοῦτο παρεφθάσαμεν, ἀλλ’ ὑποτύπωσιν ἔχοντες ὑγιαινόντων λόγων ὧν ἠκούσαμεν παρὰ τῶν πατέρων καί τινων τῶν πράξεων συνίστορες γεγενήμεθα. Τὸ δὲ πᾶν ἡ χάρις ἄνωθεν ἣ καὶ τοῖς ἁμαρτωλοῖς ὑποδεικνύουσα τὰς τῶν φρεναπατῶν ἐπιβουλὰς ἣ καὶ ἀσφαλιζομένη καὶ λέγουσα· «Τί γὰρ ἔχεις ὃ οὐκ ἔλαβες;» ἵνα διὰ μὲν τοῦ λαβεῖν εὐχαριστῶμεν τῷ δεδωκότι, διὰ δὲ τοῦ κατέχειν μὴ ἑαυτοῖς ἀποδιδόαμεν καυχήματι δόξης, τὴν δόσιν ἀρνούμενοι. διόπερ φησὶν, «Εἰ δὲ καὶ ἔλαβες, τί καυχᾶσαι ὡς μὴ λαβών;» ἤδη, φησὶν, ἐπλουτήσατε οἱ τοῖς ἔργοις πενόμενοι. «ἤδη» οἱ τοῦ διδάσκεσθαι ἀρξάμενοι «ἐκορέσθητε» ὧνπερ ἀρτίως ἡ πλάνη μεταβέβηκεν εἰς ἐμέ, δι’ ἧς μὲν δεδάνεισμαι λογιστείας τὴν τῶν ἔργων πενίαν παρακαλύπτων, δι’ ἧς δὲ παρῄνεσα γνώμης τὴν τοῦ διδάσκεσθαι μαθητείαν ἀντιπεριτρέπων. Ἀλλ’ ὅμως εἴ τις κεκράτηται παρ’ ὑμῶν συγγνώμη κἀμοὶ ταύτην ἀπονείματε, ἵνα καὶ τὰς ἀντιζύγους τῶν ἀρετῶν κακίας δι’ ἐπιτόμου ὑποτάξωμεν, σημαίνοντες τί μέν ἐστι γαστριμαργία καθ’ ἧς ἐγκράτεια, τί δὲ πορνεία καὶ σωφροσύνη, φιλαργυρία δὲ τί καὶ ἀκτημοσύνη, λύπη καθ’ ἧς ἡ χαρά, ὀργὴ δὲ τί καὶ μακροθυμία, καὶ ἀκηδία καὶ ὑπομονή, τί δὲ κενοδοξία καὶ ἀκενοδοξία, φθόνος καὶ ἀφθονία, ὑπερηφανία καὶ ταπείνωσις. ταῦτα ἀντίζυγα καὶ ἀντίπαλα καὶ ἀντίθετα ἀλλήλων ὅντα δι’ ἐπιτόμου οὕτως ὑπετάξαμεν.

Γαστριμαργία

[2] Ἔστιν οὖν γαστριμαργία πορνείας μήτηρ, λογοτρόφος λογισμῶν, νηστείας ἀτονία, [πολυφαγίας εὐτονία], ἀσκήσεως φίμωτρον, στοχασμοῦ φόβητρον, ἐξεικονισμὸς βρωμάτων, σκιαγράφος ἀρτυμάτων, ἀνειμένος πῶλος, ἀχαλίνωτος μανία, δοχεῖον νόσου, ὑγείας φθόνος, φραγμὸς συρίγγων, στεναγμὸς ἐντέρων, ὕβρεων πέρας, πορνείας σύμμυστος, διανοίας ῥύπος, σώματος ἀσθένεια, φορτικὸς ὕπνος, ἀμειδὴς θάνατος.

Ἐγκράτεια

[3] Ἐγκράτεια γαστρὸς χαλινὸς, ἀπληστείας μάστιξ, συμμετρίας σταθμὸς, ἡδηφαγίας κημός, ἀναπαύσεως ἀποταγή, σκληρουχίας συνταγή, λογισμῶν δαμαστήριον, ἀγρυπνίας ὄμμα, πυρώσεως θραῦσις, σώματος παιδαγωγὸς [καὶ ψυχῆς ἀνάλωγος καὶ] πόνων πύργος καὶ τρόπων τεῖχος, ἠθῶν καταστολὴ καὶ παθῶν ἀναστολὴ, νέκρωσις μελῶν, ἀναβίωσις ψυχῶν, ἀναστάσεως μίμημα, ἁγιασμοῦ πολίτευμα.

Πορνεία

[4] Πορνεία, λαιμαργίας κύημα, προμαλακτὴρ καρδίας, πυρώσεως κάμινος, νυμφαγωγὸς εἰδώλων, ἀσυγγενὴς πρᾶξις, σκιαζομένη μορφὴ, φανταζομένη συμπλοκὴ, ἐνυπνίων κλίνη, ἀναίσθητος συνουσία, ὀφθαλμῶν δόλος, βλέμματος ἀναίδεια, εὐχῆς ἐντροπὴ, καρδίας αἰσχύνη, ἀγνωσίας ὁδηγός, [καταγώσεως χειραγωγός].

Σωφροσύνη

[5] Σωφροσύνη, ἀληθείας στολή, ἀσελγείας πέλυξ, ὀφθαλμῶν ἡνίοχος, ἐννοίας ἐπίσκοπος, λογισμῶν περιτομή, ἀκολασίας δὲ ἐκτομή, φύσεως ἀντίφυτος, καὶ πυρώσεως ἀντίθετος, ἔργων ἐπεργός καὶ ἐγκράτειας συνεργὸς, καρδίας λαμπτήρ, εὐχῆς γνώμη.

Φιλαργυρία

[6] Φιλαργυρία, εἰδώλων φειδωλεῖον, δήμου προφητεία, σφιγγίας ψῆφος, ἐναπόθετος λογιστεία, αἰχμαλωσίας πλοῦτος, ἀδικίας γένος, νοσημάτων πιότης, πολυετίας μάντις, φιλεργίας ἐπῳδός, ἀγρυπνίας σύμβουλος, γαστρὸς πενία, βρωμάτων εὐτέλεια, ἀκόρεστος μανία, πολυμέριμνος κακία.

Ἀκτημοσύνη

[7] Ἀκτημοσύνη, φιλαργυρίας ἐκρίζωμα, ἀφιλαργυρίας δὲ ῥίζωμα, καρπὸς ἀγάπης καὶ Σταυρὸς ζωῆς, ἀνώδυνος βίος, ἀνεπίφθονος θησαυρός, ἀμέριμνος οὐρανός, ἀπερίσπαστος ἥλιος, ἀμέτρητος ὕλη, ἀκατάληπτος πλοῦτος, μερίμνης δρέπανον, εὐαγγελίων πρᾶξις, εὔλυτος κόσμος, ὀξύδρομος ἀγωνιστής.

Λύπη

[8] Λύπη ζημίας ἔνοικος, ἀποτυχίας συνόμιλος, ξενιτείας πρόδρομος, συγγενείας μνήμη, στενώσεως πάρεδρος, ἀκηδίας σύμφυτος, παροξυσμοῦἔγκλημα, ὕβρεως ὑπόμνημα καὶ ψυχῆςσκότισμα, ἠθῶν κατήφεια, φρονήσεωςμέθη, ὑπνωτικὸνἀντίδοτον, μορφῆςνέφος, σαρκὸςσκώληξ, λογισμῶνλύπη, αἰχμαλωσίας δῆμος.

Χαρά

[9] Χαρά, λύπης ὄλεθρος, καὶ συμφορῶν εὐχαριστία, εὐχῶν ὀπτασία καὶ πόνων εὐφρασία, εὐποιΐας ἱλαρότης, ἀποταγῆς ἔνθεμα, φιλοξενίας δοχεῖον, ἐλπίδων καταφυγή, ἀσκούντων τροφὴ, πενθούντων παραίνεσις, δακρύων παρηγορία, θλίψεως ἀντίληψις, [εὐχαριτίας ἐπανάληψις, ψαλμῳδιάς ἀγαλλίαμα], ἀγάπης ἔμψηφος καὶ μακροθυμίας σύμψηφος, [ὁδὸς ποιμένων, εὐαγγέλιον Κυρίου, ἀναστάσεως κήρυξ, κάθοδος πνεύματος].

Ὀργή

[10] Ὀργή, φρονήσεως διαρπαγή, καταστάσεως ἀνασκευή, φύσεως σύγχυσις, ἠγριωμένη μορφή, [κράσεως ζυγομαχία, πυρετὸς φλεγόμενος], κάμινος καρδίας, ἐρευγομένη φλόξ, θυμοῦ νόμος, [γνῶσις πυρετοῦ, κοιταζουμένη τίγρις], μήτηρ θηρίων [καὶ λογισμῶν ἰοβόλος,] ὕβρεων μῆνις, σιωπῶσα μάχη, εὐχῆς σκῶλον, [σάρκος πῆξις, ὠχρείας καὶ κτῆσις].

Μακροθυμία

[11] Μακροθυμία, φρονήσεως ὅπλον, ὀργῆς δικαστήριον, καρδίας ἰατρεῖον, θρασυνομένων νουθεσία, ταρασσομένων γαλήνη, ἀχείμαστος λιμήν, λυποῦσιν εὐποιΐα, πρὸς πάντας ἠπιότης, βλασφημουμένη εὐλογεῖ, ὑβριζομένη ἀγάλλεται, στενουμένων παραμύθιον, ἐλπιζομένων ἔςοπτρον, κακουχουμένων βραβεῖον, [κακοπαρουχούντων πρεσβεῖον].

Ἀκηδία

[12] Ἀκηδία, φιλία ἀερική, βημάτων περιαγωγός, φιλεργίας μῖσος, ἡσυχίας μάχη, ψαλμῳδίας ζάλη, εὐχῆς ὄκνος, ἀσκήσεως χαύνωσις, [ἀγρυπνία ἔγκοπος], ἄωρος νυσταγμός, περιστρεφόμενος ὕπνος, μανίας βάρος, κέλλης μῖσος, [τόπων μετάβασις, ἀέρων πρόφασις], πόνων ἀντίπαλος, καρτερίας ἀντίζυγος, μελέτης κήμωτρον, γραφῶν ἀμαθία, λύπης μέτοχος, ὁρωλόγιον πείνης.

Ὑπομονή

[13] Ὑπομονὴ, ἀκηδίας διακοπή, λογισμῶν κατακοπή, θανάτου μέριμνα, Σταυροῦ μελέτη, καθηλωμένος φόβος, τυπτόμενος χρυσός, θλίψεων νομοθήκη, βίβλος εὐχαριστίας, θώραξ ἡσυχίας, πόνων ὅπλον, ἀναζέουσα καλλιπονία, ἀρετῶν ὑπογραφή.

Κενοδοξία

[14] Κενοδοξία, συντυχίας φαντασία, σχημάτισμα φιλοπονίας, ἀληθείας ἐναντία, [ψεύδους συνευδοκία, ἐπίγειος πλοῦτος, ψυχῆς πενία, ἀγγέλων ἀποστροφή, ἀσκησέως βάρος, χαυνώσεως πλάτος, ἀδόχιμος χρυσός, ἄκαρπος θησαυρός], αἱρέσεων ἀρχηγέτις, ὄρεξις προεδρίας, ἐσχάτη προσηγορία, [ἀγνώνων ἐξηγορία], ἐπαίνων δουλεία, [ἀντιδόξων βασκανία], πολυσχημάτιστον πνεῦμα, μυριόδοντον θηρίον, [πάρεδος τῶν φιλοπόνων, συγκάθεδρος τῶν ἀπόνων, ἀμφροτέρων βίων ἐναντία· ὑπερμεγέθης ἐθελοφανία] κενοδοξίας μέση ὑπερηφανίᾳ πέπλεκται καὶ φθόνου, ἐν ἀλλήλοις ὄντα καὶ δι’ ἀλλήλων πολεμοῦντα, ἡ τρίσυρος ἅλυσις τῶν κακῶν, τὸ τριφάρμακον κέρασμα τῶν παθῶν, ἡ τριττὴ γλῶττα τῶν αἱρετικῶν.

Ἀκενοδοξία

[15] Ἀκενοδοξία, ταπεινοφροσύνης ἐργασία, [ταπεινώσεως μήτηρ, κενοδοξίας δεσμός, καυχήσεως κόσμος, ανέμπαικτος πλοῦτος, ψυχῆς εὐστάθεια, λογισμῶν εὐταξία, Θεοῦ κειμήλιον, ἀγγέλων καύχημα, διαβόλου ἐντροπή, δαιμόνων ἀποστροφή], ἀρεσκείας ἀποστασία, ἐπαίνων ἀβλεψία, γνώσεως θεωρία, κόσμου ἐναντία, ψυχῆς εὐαισθησία, εὐτελείας δόγμα, [δόξης ἀντίδογμα], πόνων κρυπτηρία, εὐφημίας πολεμία, ἐν φθαρτῷ σώματι ἀπόκρυφος θησαυρός.

Φθόνος

[16] Φθόνος, ὑπερηφανίας ἔνδυμα, ταπεινοφροσύνης ἀπόδυμα, καταλαλιάς ῥίζα, εὐθυμίας ὀφθαλμία, φιλίας ὑπόκρισις, παρρησίας δόλος, ἀγάπης ἔχθρα, εὐδοκιμούντων ζῆλος, [πολυπραγμοσύνης γλυπτήρ, σκευωρίας ἄρτυμα], εὐσταθούντων τύρβη, εὐφημουμένων σκῶμμα, ὀφθαλμῶν ἀλλοίωμα, [ἄρνησις Κυρίου, διαβόλου βέλος, πήξις σώματος, ψυχῆς ζημίωσις, συμπεποδιςμένος νοῦς, ἐσκοτισμένη καρδία, προκοπῆς ἀλλοτρίωσις, ἐγκοπῆς δε οἰκείωσις].

Ἀφθονία

[17] Ἀφθονία [Θεοῦ μίμημα, ἀγγέλων θέλημα, ἁγίων καύχημα], ὀφθαλμός ἁπλοῦς, λογισμός ἀγαθός, ἀγάπης πλήρωμα, φιλαδελφίας ὑπόστασις, κακίας ἀναίρεσις, ἐπαίνων πρώτη, [ἀνθρώπων κτῆμα παρὰ Θεοῦ, ψυχῆς ἁπλότης, καρδίας διηνεκὴς χαρά], πολίτευμα οὐρανίον, ἀρετῶν σωρός, ἀσφάλεια ψυχῆς, γλώττης γλυκύπης, ἀκοῆς γαλήνη, λύπης ἀντίπαλος, καθαίρεσις διαβόλου, ἀνείωτος θησαυρός, ἀδαπάνητος πλοῦθος, ἀνεκλειπὴς χάρις Θεοῦ, προκοπτόντων σύνδρομος, κατορθούνθων συνέργος, ἐκπιπτόντων κατηφεία, ὑγείας πρόξεινος, σωτηρίας σύμβολος.

Ὑπερηφανία

[18] Ὑπερηφανία, [κενοδοξίας κύημα, Θεοῦ χωρισμός, διαβόλου οἰκισμός, βοηθείας ἄρνησις, Θεοῦ ἔκπτωσις, κολάσεως μέτοχος, ἀναστάσεως ἄποχος, ἀσκήσεως σκορπισμός, πόνων λικμητός, ψυχῆς ἔκπτωσις, φρενῶν ἔκπληξις], ἀπωλείας κρημνός, ὅπλον διαβόλου, δαιμόνων τρόπος, ἀρετῶν πτῶσις, ἀντίδικος Θεοῦ, διανοίας τύφλωσις, ἀσύγγνωστος μέθη, μανία δυσθεράπευτος, θυμοῦ κέντρον, πλεονεξίας σύμβολον, γύμνωσις ψυχῆς, ἱππασία κακῶν, Αἰγυπτία πληγὴ, Βαβυλωνία κάμινος.

Ταπείνωσις

[19] Ταπείνωσις, [τῆς ἁγίας Τρίαδος δώρημα, ἀγγέλων ὑπογραμμοί, δαιμόνων ἀποβρασμός, σοφίας τεκμήριον, ἀφροσύνης φυγαδευρετήριον, φωτισμός ψυχῆς, νοὸς καθαρισμὸς, θανάτου μέριμνα, ἀπολογίας φροντίς, συμπαθείας φίλη, ἀγάπης τρόπος, κεκρυμμένος θησαυρός, ἀσύλωπος πλοῦτος, σωτηρίας συνεντός, ζωῆς πρόξενος, ἔχθρας καταλλαγή, φιλίας βεβαίωσις, εἰρήνης σύνδεσμος, φθόνου μαρασμός, αντίδικος ὀργῆς,] φιλοσοφίας πλήρωμα, φιλοθείας φίλημα, μυροθήκη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὑπακοῆς ῥίζα, κατόρθωσις νόμου, φιλία πρὸς Κύριον, ἀναίρεσις διαβόλου, καταπάτημα κόσμου, ἀφθαρσίας ἔνδυμα, θρόνος ἀκαθαίρετος, ῥίζα ζωῆς, βασιλεία ἀψευδός, οὐρανοῦ θύρα.

§ 20

[20] Ταῦτα ἀντιζύγα καὶ ἀντίθετα ἀλλήλων ὀντα, τὰ μὲν σωτηρίας ἐστὶ πρόξενα· τὰ δὲ, ἀπωλείας σύμβολον. Ὁ τοίνυν σοφίας καὶ διακρίσεως ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος ἠξιωμένος, συνήσει τὰ ἐλέη τοῦ Κυρίου καὶ γνώσεται ὅπως δι’ἀμφοτέροις προσενεχθῆναι· ἅπαντα δὲ πόνον ποιήσεις, ἕως τῆς ὁσίας ἀγάπης ἐπιτεύξῃ· ταύτης γὰρ ἀπούσης, ὄφελος τῶν παρόντων οὐδέν.

§ 21

[21] τίς ἐστιν ὁ καθαρὸς τῇ καρδίᾳ ὁ μὴ λαμβανόμενος ἑαυτοῦ ἐπὶ ἐντολῆς Θεοῦ ἀθετήσει, ἢ ἐλλείψει ἢ ἐν ἀμελείᾳ; Χριστὸς δὲ ἡμῶν ἔστω παντὶ ἔργῳ ἀγαθῷ θελήματος αὐτοῦ εὔοδος· αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας, ἀμήν.

Ὁ Διαφορεύς παρῆν