---
id: anaximenes-fragmentos-grc-diels-1922
type: primary_text
title: Fragmenta
subtitle: 'Os fragmentos de Anaxímenes de Mileto: a seção B do capítulo 3 de Diels'
author: Anaxímenes
editor: Hermann Diels
base_edition: 'Die Fragmente der Vorsokratiker, 4ª ed., vol. 1, ed. Hermann Diels (Berlim: Weidmann, 1922)'
year_original: séc. VI a.C.
publication_year: 1922
language: grc
tags:
- pre-socratics
- ionians
- milesians
- fragments
- ancient-philosophy
- century-6-bce
status: draft
project: pedra_angular
related:
- anaximenes-testemunhos-grc-diels-1922
scope: 'Os fragmentos (B) do capítulo 3 de Diels, citados pelo número dele: B 1 = [1]. Só o texto de Diels; a tradução alemã que o impresso traz ao lado vem numa leva própria'
urn_work: urn:cts:pedraAngular:pa0031.pa002
urn: urn:cts:pedraAngular:pa0031.pa002.pa-grc1
source: https://archive.org/details/diefragmentederv01diel_0
license: public-domain
pa_exclusive: true
physical_source: 'Die Fragmente der Vorsokratiker, 4ª ed., vol. 1 (Berlim: Weidmann, 1922): digitalização do Internet Archive diefragmentederv01diel_0 (.jp2, 492 folhas); fac-símile pp. 78–79'
ocr_engine: Tesseract 5.5.3 (grc+deu)
processing: 'OCR: Tesseract 5.5.3 (grc+deu, psm 3, página sem as margens), 2026-10-19. Correção página a página contra o fac-símile, no Corretor (trocas.tsv): Claude Opus 5.5, 2026-10-19/20. Montagem (OFICINA/diels1922/montagem/montar.py): Claude Opus 5.5, 2026-10-20. Preparado por Διαφορεύς. A marca de página é a do fac-símile (vol. 1): o fólio impresso é N − 52, aqui pp. 26–27. Os erros do impresso ficam como impressos, com nota [^nIA]. O negrito marca as palavras do filósofo (o espaçamento de Diels). O aparato crítico, o cabeçalho corrente e a numeração das linhas não foram transcritos. Número entre colchetes do impresso que não é endereço (data, número de outra edição) vai escapado, \[582], para o leitor não o tomar por marcador.'
---

<!-- pa:pagina 78 -->

## 3. ANAXIMENES.

### B. FRAGMENTE.

[1] Plut. de prim. frig. 7, 947 F. ἢ καθάπερ Ἀ., ὁ παλαιὸς ὤιετο, μήτε τὸ ψυχρὸν ἐν οὐσίαι μήτε τὸ θερμὸν ἀπολείπωμεν, ἀλλὰ πάθη κοινὰ τῆς ὕλης ἐπιγιγνόμενα ταῖς μεταβολαῖς· τὸ γὰρ συστελλόμενον αὐτῆς καὶ πυκνούμενον ψυχρὸν εἶναί φησι, τὸ δ’ ἀραιὸν καὶ τὸ **χαλαρὸν** (οὕτω πως ὀνομάσας καὶ τῶι ῥήματι) θερμόν. ὅθεν οὐκ ἀπεικότως λέγεσθαι τὸ καὶ θερμὰ τὸν ἄνθρωπον ἐκ τοῦ στόματος καὶ ψυχρὰ μεθιέναι· ψύχεται γὰρ ἡ πνοὴ πιεσθεῖσα καὶ πυκνωθεῖσα τοῖς χείλεσιν, ἀνειμένου δὲ τοῦ στόματος ἐκπίπτουσα γίγνεται θερμὸν ὑπὸ μανότητος. τοῦτο μὲν οὖν ἀγνόημα ποιεῖται τοῦ ἀνδρὸς ὁ Ἀριστοτέλης [Probl. 34, 7. 964a 10?]· ἀνειμένου γὰρ τοῦ στόματος ἐκπνεῖσθαι τὸ θερμὸν ἐξ ἡμῶν αὐτῶν, ὅταν δὲ συστρέψαντες τὰ χείλη φυσήσωμεν, οὐ τὸν ἐξ ἡμῶν ἀλλὰ τὸν ἀέρα τὸν πρὸ τοῦ στόματος ὠθεῖσθαι ψυχρὸν ὄντα καὶ προσεμπίπτειν.

[2] Aët. I 3, 4 (D. 278). Ἀ. Εὐρυστράτου Μιλήσιος ἀρχὴν τῶν ὄντων ἀέρα ἀπεφήνατο· ἐκ γὰρ τούτου πάντα γίγνεσθαι καὶ εἰς αὐτὸν πάλιν ἀναλύεσθαι. ‘**οἷον ἡ ψυχή**, φησίν, **ἡ ἡμετέρα ἀὴρ οὖσα συγκρατεῖ ἡμᾶς, καὶ ὅλον τὸν κόσμον πνεῦμα καὶ ἀὴρ περιέχει**’. λέγεται δὲ συνωνύμως ἀὴρ καὶ πνεῦμα. ἁμαρτάνει δὲ καὶ οὗτος [vgl. c. 2, 14] ἐξ ἁπλοῦ καὶ μονοειδοῦς ἀέρος καὶ πνεύματος δοκῶν συνεστάναι τὰ ζῶια· ἀδύνατον γὰρ ἀρχὴν μίαν τὴν ὕλην τῶν ὄντων ὑποστῆναι, ἀλλὰ καὶ τὸ ποιοῦν αἴτιον χρὴ ὑποτιθέναι· οἷον ἄργυρος οὐκ ἀρκεῖ πρὸς τὸ ἔκπωμα γενέσθαι, ἐὰν μὴ τὸ ποιοῦν ἦι, τουτέστιν ὁ ἀργυροκόπος· ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ χαλκοῦ καὶ τοῦ ξύλου καὶ τῆς ἄλλης ὕλης.

#### GEFÄLSCHTES.

[3] Olympiodor. de arte sacra lapidis philosophorum c. 25 (Berthelot Coll. Alchym. gr. I 2 p. 83, 7) μίαν δὲ κινουμένην ἄπειρον ἀρχὴν <!-- pa:pagina 79 --> πάντων τῶν ὄντων δοξάζει Ἀ. τὸν ἀέρα. λέγει γὰρ οὕτως· ‘**ἐγγύς ἐστιν ὁ ἀὴρ τοῦ ἀσωμάτου· καὶ ὅτι κατ’ ἔκροιαν τούτου γινόμεθα, ἀνάγκη αὐτὸν καὶ ἄπειρον εἶναι καὶ πλούσιον διὰ τὸ μηδέποτε ἐκλείπειν**’.
